Chapter 2 LASTAJ TAGOJ.

Unuaj radioj de l' somera suno disflugis tra dezertaj ankora? stratoj de Wien.

Anta? unu malnova domo haltis malrapida, en tiu tempo - oni skribis 1791 - sufi?e oportuna voja?veturilo.

La ko?ero ne opiniis dece desalti de sia sidloko: kelkafoje li sole kraketigis la vipon, donante tiamaniere signon al iu en la domo, ke li jam alveturis kaj, atendas.

Post nelonga tempo malfermi?is la dompordo kaj dika kuiristino komencis elportadi el la domo, ?ar?adi sur la veturilon kaj post ?in kaj alligadi ?ion, kio estis necesa por la granda voja?o - en Praha'n - nome: kofrojn, valizojn, skatolojn, tukojn kaj entute ?iujn eblajn rekvizitojn por la voja?o, je kiuj ?iu, kiu anta? cent jaroj volis almena? iom oportune voja?i, nepre devis esti provizita.

La preparoj da?ris preska? la tutan horon. Kiam ?io estis finita, eliris el la domo viro ?irka?e tridek kvinjara kondukanta ?e la brako sinjorinon de la sama a?o.

La viro estas de korpulenta, pli malgranda ol meza talio, vestita en oportuna voja?vesto de malhele cinama koloro, kia en tiu tempo estis en modo.

Iam bela viza?o lia estas ekstreme ?velinta kaj vidigas lacecon. La ha?tkoloro estas flaveta, la okulo senbrila kiel post forta, longeda?ra spirita penado kaj ekscitado, la lipoj bluetaj - estas videble, ke tiu viro malsanas jam de longa tempo, sed ?is nun penas rezisti la malsanon kun la stre?o de ?iuj siaj fortoj.

La sinjorino ?e lia flanko estas vestita la? la malnova modo en la vesto ne tre eleganta. ?i havas sur si longan mantelon, sur la kapo pajlan de la frunto kaj de la viza?o supreni?antan ?apelon kun diverskoloraj rubandoj kaj floroj.

?ia viza?o posedas ankora? postesignojn de l' fre?a ?armo. La vangoj estas brune ru?aj, la molaj lipoj ridetantaj, la brilaj okuloj bonanimaj kaj petoleme gajaj.

La viro kaj la sinjorino alpa?is malrapide al la veturilo. La viro per senbrila rigardo trakuris la objektojn sur la veturilo kaj post ?i, poste singarde kaj kun videbla penado helpata de la sinjorino eniris en la veturilon.

La sinjorino volis sekvi lian ekzemplon; sed apena? ?i metis unu piedon sur la ?tupon de la veturilo, ?i sentis, ke iu ektiris malanta?e ?ian jupon.

Turninte sin ?i ekvidis stari post si nekonatan viron de maldika talio en nigra vesto kaj kun senhara, pli malafabla ol simpatia viza?o.

"?u vi deziras ion, sinjoro?" demandis ?i afable, sed tamen iel eldevige, nepovante ka?i sian ekmiron pro la nekutima kaj samtempe negalanta maniero, per kiu la nekonato turnis al si ?ian atenton.

"Mi petas pardonon, estimata sinjorino," diris la nekonato humile klinante. "La ka?zo de mia alveno estas la mendita rekviemo..."

La viro en la veturilo a?dinte la vorton "rekviemo" diritan per konata vo?o elrigardis el la veturilo.

"Mi tre petas, sinjoro Mozart - kio okazos kun la rekviemo?" turnis sin la nigre vestita nekonato al la glora komponisto.

"Ah - pardonu!" respondis Mozart. "?is nun malgra? plej bona volo estis al mi tute neeble plenumi la promeson."

"Sed vi forveturas nun en Praha'n," intermetis kun modera ripro?o la nekonato, "kaj neniu scias, kiam vi revenos. ?u estas neeble prokrasti la voja?on je tempo pli malfrua, ?is la rekviemo estos finita?"

"Ne, ne, estas neeble," senkulpigas sin Mozart.."La glora bohema nobelaro honoris min per la mendo, kiun mi povas nek rifuzi, nek prokrasti. Oni postulis min, ke mi verku por la festo de l' kronado de l' imperiestro Leopoldo seriozan operon ?La Clemenza di Tito?. Vi mem devas konfesi, ke la mendon tiel honoran kiel profitan estas neeble rifuzi nek prokrasti. Kaj tial mi petas, diru al via sinjoro nekonata al mi kaj grandanima favoranto de l' arto, ke li senkulpigu min. Kiam mi estos reveninta el Praha, mi senprokraste komencos la verkon, se volas kaj povas via nobla sinjoro tiel longe atendi."

La nekonata sendito de l' nekonata mendinto estis tute kontenta je tiu certigo; li promesis, ke li bone komunikos ?ion kaj aldonis, ke lia sinjoro atendos pacience, ?is Mozart revenos el Praha kaj povos komenci la promesitan laboron.

Per tio la necesega afero estis por momento finita.

La sendito fori?is.

La edzino de Mozart eniris en la veturilon kaj sidi?is kontra? sia edzo. Post kelkaj momentoj ekmovis sin la veturilo celante la centron de l' urbo por trapasi la urbon, deflanki?i en la strato de Leopoldo en la straton de Tábor kaj plue iri al Praha.

Tuj post la unua ekskuo de la veturilo ekparolis la edzino de Mozart, dirante:

"Doma?e, kara Wolfgang, ke pro amasi?o de neprokrasteblaj laboroj estis al vi neeble komponi la menditan rekviemon. La honorario estas vere granda kaj la mendinto eble mendus ankora? novan verkon..."

"Nenio okazis, kara Konstancio," intermetas Mozart; "mi penos ja balda? plenumi la promeson kaj ni vidos poste, kio okazos..."

"Sed kredu al mi," da?rigis la edzino, "ke ?is hodia? nenio tiel longe okupis mian penson, kiel la mistere mendita rekviemo. Tuj, kiam vi anta? nelonge sciigis min, ke per pero de l' nekonata sendito vi ricevis anoniman leteron, ke vi komponu funebran meson por nekonata favoranto de l' arto kaj kiam vi difinis, kiam ?i estos finita kaj kian honorarion vi deziras por ?i, mi estis konvinkita, ke la mendinto ne povas esti tute simpla entuziasmulo, sed nobla, potenca persono, kiu interesi?as pri vi kaj precipe pri via arto kaj estas preta helpi nin en nia malfavora, mal?oja situacio. Kaj tial mi konsilis al vi, ke vi akceptu la proponon kaj kiel eble plej balda? komencu labori..."

"Kaj mi obeis, karulineto, vian konsilon," respondis Mozart. "Mi skribis al la nekonata favoranto, ke mi volonte faros la laboron por tiu kaj tiu honorario, sed ke mi ne povas precize difini, kiam mi estos fininta ?in kaj ke tial mi petas, ke li afable komuniku al mi, kien mi sendu la rekviemon, kiam ?i estos finita. Post nelonge, kiel vi scias, alvenis denove la nekonata sendito, alportis postulitan honorarion kaj samtempe promesis alporti ankora? sufi?e grandan aldonon, kiam la verko estos finita, ?ar, oni diris, mi estis postulinta honorarion neproporcie malgrandan. Cetere la nekonata mendinto tute lasis al mi, kiam mi volas fini la verkon; li diris, ke mi laboru tute sen?ene kaj la? mia kutimo, kaj faru al mi nenian perforton, kiel decas al la vera artisto..."

"Kaj tial kredu al mi, kara Wolfgang," interrompis lin la edzino, "mi beda?ras, ke parte pro la amasi?o de neprokrasteblaj laboroj, parte pro via malsano estis al vi tute neeble komenci senprokraste la menditan verkon. Mi havas strangan anta?senton. Sen?ese mi pensas, okazos grava ?an?o en nia vivo. Mi timas sole tion, ke vi ne laci?u en via fervoro al la entreprenota laboro..."

"Ah, pri tio, karulineto, estu tute senzorga! Kun aparta plezuro mi ?iam studadis pli altan stilon de la religia muziko kaj en la lasta tempo ofte mi eksentis bezonon provi tion ankora? unufoje. Tial estas tute neeble, ke mi laci?us. Cetere mi pensas sufi?e ofte pri la mendita verko kaj ke mi ankora? ne komencis ?in, okazis, kiel vi scias, nur tial, ?ar mi devas ?iujn miajn pensojn koncentrigi al la komponado de la ?Tito? kaj la ?Sor?a fluto? kaj ?ar pro la malsano mi ne laboras de ia tempo la? mia kutimo - sufi?e rapide. Sed tuj, kiam mi revenos el Praha kaj almena? iom resani?os, anta? ?io la mendita rekviemo venos sur mian tablon. Cetere - mi esperas, ke dum la voja?o kaj en Praha mi povos labori pri la rekviemo kaj eble ?i estos finita pli frue, ol mi pensas en ?i tiu momento..."

"Estus dezirinde," respondis la zorgema edzino; "?ar mi dubas, ke denove prezentos sin tiel profita mendo kiel tiu ?i. Kaj kredu al mi, la voja?o en Praha'n ne estas al mi tre kara..."

"Al mi ?i venas ?ustatempe," komencis rakonti Mozart. "De la momento, kiam mi ricevis la inviton de l' glora bohema nobelaro, mi ?ojas kiel infano je la voja?o en Praha'n. Mi eksopiris ja kvankam ne multajn, sed karajn amikojn en muzikamanta Praha, kie mi laboris, kiel vi scias, anka? pri mia ?Don Juan? kaj kie oni juste ?atas min, kion mi povas diri pri nemultaj lokoj. La centtura Praha estas al mi pli kara ol kiu ajn alia urbo - tie oni scias kompreni kaj ?ati la veran arton... Cetere mi sentas, ke mi nepre bezonas kelktagan ripozon. Mi estas laca; mi bezonos refre?igon kaj kredu, ke nenie mi resani?us tiel rapide kiel en la rondo de miaj amikoj kaj adorantoj de l' arto en Praha..."

Tiamaniere amuzis Mozart kun sia edzino, kiam la balanci?ema voja?veturilo bruis sur la stratoj de Wien.

Poste ili interparolis pri alia temo; sed ?iam denove ili revenadis dum la interparolo al la mistera mendo de l' funebra meso inter?an?ante siajn pensojn pri la mistera mendinto...

* * *

Mozart, kiel oni scias, estis unu el plej pasiemaj laborantoj. Miloj da pensoj sen?ese bolis en lia animo; li mem ne konis la ripozon. Muziko kaj laboro estis al li ?io; li laboradis dum tagoj kaj noktoj kaj ofte oni perforte devis forkonduki lin de la fortepiano, lia plej kara instrumento.

Nelonge anta? la entreprenita voja?o en Praha'n li laboris longan tempon kun superhoma penado kaj oni ne miru, ke lia korpa organismo de la sen?esa spirita stre?ado estis grave ekskuita.

Mozart atendis, ke la voja?o en Praha'n refre?igos lin; sed al la sen?esa laboro lia kutiminta spirito laboris anka? dum la voja?o. La nova opero ?La Clemenza di Tito?, kiu ?us okupis lin, maturi?is tiel dum tiu tempo, ke post dek ok tagoj ?i estis finita.

En Praha estis Mozart akceptita de siaj amikoj kaj adorantoj kun granda entuziasmo.

La plimulto de liaj amikoj tuj ekkonis, ke li dan?ere malsanas. Lia senbrila rigardo, la laceco, e? premiteco vidi?anta sur lia ?velinta viza?o, devis frapi e? la observanton plej supra?an. Sed neniu ekpensis, ke tio estas komenco de la fino kaj ke la malsano tiel balda? malaperigos la gloran majstron.

Mozart neniam plendis. Li kuni?adis kiel alifoje kun siaj amikoj vizitante la plej karajn el ili kaj akceptante vizitojn. Li laboris, vizitis koncertojn, estris ekzamenojn, amuzis kaj sole al la plej intimaj amikoj konfesis, ke koncerne sian sanon li devas periode konsili?i kun la kuracisto.

Vesperojn pasigis Mozart ordinare en la kafejo, kie li amuzis kun siaj amikoj ludante bilardon, kiun ludon li tre ?atis.

Sed e? dum la ludo lia kreema spirito ne mallaboris; ?i laboris ja kiel ordinare.

Iam, kiam Mozart estis ?ajne tute enprofundi?inta en la ludo, a?dis lin liaj amikoj murmuri ian melodion per ?hm, hm, hm?. Tiun murmuron li ripetis kelkfoje kaj kiam ludis lia kontra?ulo, elprenis Mozart el la po?o pecon da papero, notis ion kaj ludis plue, dume murmurante sen?ese sian ?hm, hm, hm?.

Al granda miro de siaj amikoj kondutis Mozart tiel dum tri tagoj; poste invitis ilin al si, sidi?is al la fortepiano kaj ludis la ?arman kvinludon el la unua akto de l' ?Sor?a fluto?, kiun li komponis ludante bilardon kaj kiu, kiel oni scias, komenci?as per la nomitaj interjekcioj ?hm, hm, hm?, ?ar Papageno havas seruron sur bu?o.

Sed Mozart komponis en Praha ne nur la ?Sor?an fluton?, kiel estis jam dirite, sed anka? la ?Titon?. Krom tio ofte li rememorigis sin pri la mendita rekviemo, en unu vorto li laboris febre, kvaza? li sentus, ke li devas rapidi, se li volas fini ankora? siajn du ?efajn verkojn.

Post la kelksemajna lo?ado en Praha li adia?is siajn amikojn kaj unuafoje en sia vivo ?e la simila okazo - li ploris. Sed nek li, nek kiu ajn el liaj amikoj ekpensis, ke Mozart lastan fojon adia?as la karan Praha'n kaj revenas Wien'on, por ke li vidu ankora? unufoje sian gloron kaj scii?inte, ke post la multjara atendado kaj klopodado li ricevis monan rekompencon - li mortu.

Reveninte Wien'on li finis la ?Sor?an fluton?. La uverturo kaj la mar?o de l' pastroj je la komenco de la dua akto estis, se ne komponataj, do almena? skribataj du tagojn anta? la prezentado de la opero.

?Tito? estis finita anta? la ?Sor?a fluto? kaj prezentata 6an de Septembro; ?Sor?a fluto? estis unuafoje prezentata 30an de Septembro.

De tiu tago havis Mozart neniun pli gravan laboron kaj nun la mendita rekviemo ekskluzive okupis lin.

La laboro tiel interesis lin, kvaza? nenio alia ekzistus por li. La? sia kutimo li laboris denove dum tagoj kaj noktoj kun la stre?o de ?iuj fortoj malgra? tio, ke li sentis laci?i la fortojn. Jam dum la skribado de l' partituro2 de l' ?Sor?a fluto? periode lin atakantaj svenoj komencis alvenadi pli ofte; sed Mozart laboris, stre?ante ?iam pli siajn fortojn, sen ripozo, ne obeante konsilojn de l' kuracisto, ke li ripozu kaj formetu la laboron, ?is li almena? iom resani?os.

Mozart videble malforti?adis, lia spirito mallumi?adis. Animpremiteco kaj timemo vidi?is sur lia malsane flaveta viza?o, precipe en la senbrila, periode febre brilanta okulo. ?is tiam li mem opiniis, ke la malsano estas pasonta; sed nun, kiam li fari?is por ?io, kio anta?e amuzis lin, apatia kaj indiferenta, nun; kiam la kreemo komencis laci?i kaj la spirita laboro postulis ?iam pli grandan stre?adon de l' fortoj, kiuj mankis al li kaj malkreskis ?iam pli kaj pli, nun li ekamiki?is kun la penso de l' fina, nedeturnebla morto.

La fidela kaj zorgema edzino vane klopodis dispeli la mal?ojajn pensojn; la melankolio kaj animpremiteco de Mozart ne estis simpla simptomo, sed natura sekvo de l' dan?era malsano.

Li pensis plu pri nenio nur pri la morto kaj la rekviemo, kiun li ?iam komponadis malgra? ?iuj avertoj de l' amikoj kaj la kuracisto.

"Kredu min," li diris en unu bela posttagmezo a?tuna, kiam li veturis en kale?o kun sia edzino Prateron3, "kredu min, kara Konstancio, ke mi verkas la rekviemon por mi."

?e tiuj vortoj larmoj elsaltis el liaj okuloj kaj dolore plorante li aldonis:

"Ne, ne - tio ne povas longe da?ri: oni venenis min!"

Tiuj vortoj kaj precipe la stranga maniero, per kiu ili estis diritaj, tre konsternis la edzinon de Mozart.

?i penis konsoli sian edzon kaj konvinki lin, ke ?io estas sole la sekvo de l' malsane ekscitita fantazio kaj ke ?iuj ?i kaj similaj pensoj denove forlasos lin, kiam li almena? iom resani?os; sed Mozart ploris maldol?e kaj parolis kelke da tute deliraj frazoj, kiuj atentigis lian edzinon pri la minacanta dan?ero.

Reveninte kun la edzo hejmen ?i senprokraste venigis la kuraciston, kiu konstatis simptomojn de l' grava malsano. Tiun ?i fojon la kuracisto ne nur konsilis, ke Mozart ?esu por iom da tempo en la spirita laboro, sed li nepre malpermesis al li, ke li okupu sin per kia ajn laboro kaj forlasu la ?ambron.

Mozart obeis.

Li sentis, ke per tiu ofero li ne plibonigos da?re sian staton, sed la ordono de la kuracisto estis severa kaj anka? motivita, tial oni povis neniel protesti kontra? ?i.

Sed tiamaniere la melankolio kaj la animpremiteco de Mozart ne estis neniigitaj. La deviga restado en la fermita ?ambro sen kia ajn spirita okupo premis Mozart-on ankora? pli multe ka?zante en lia animo doloran anta?senton.

Dume ricevadis Mozart ?ojigajn raportojn pri la brila sukceso, kun kiu estis akceptata ?iu prezentado de la ?Sor?a fluto?.

La opero atingis sukceson neniam a?deblan. ?i estis prezentata sen?ese en la tute disvendita teatro kaj ?iu pli grava loko estis brue apla?data.

Sed Mozart ne povis persone ?eesti la festadon de sia plej brila triumfo. Li estis sola en sia labor?ambro, okupante sin sole en la spirito per la pasado de l' prezentado.

Sed kion neniu atendis ne esceptante Mozart-on, tio okazis.

La kelktaga deviga ripozo redonis al Mozart almena? iom da fortoj. La 15an de Novembro li sentis sin tiel fre?a, ke li povis denove labori. Li verkis malgrandan kanton: ?La?do de l' amikeco? por la lo?io framasona, kies ano li estis kaj la favora akcepto de la verketo tre ?ojis lin.

Nerezisteble li sopiris denove labori.

Li insiste petis sian edzinon, ke ?i redonu al li la partituron de la formetita rekviemo kaj la edzino opiniante, ke la dan?ero pasis, plenumis lian peton. Sed apena? Mozart komencis denove labori, apena? li denove enprofundi?is en la laboron kaj en la pensojn tiel seriozajn, verajn kaj mal?ojajn, kiaj sekvas la komponadon de la rekviemo, atakis lin denove la animaj kaj korpaj doloroj kun duobla forteco.

Tiun ?i fojon, rakontas la biografiisto de Mozart, kies laboro donis materialon por tiu ?i skizo, la batalo ne da?ris longe. En kvin tagoj falis Mozart en la liton, ne levi?is plu de ?i kaj sen?ese estis okupata de la preparoj al sia enterigo.

Dume, kiam Mozart kun ?velintaj manoj kaj piedoj, nepovante sin movi, ku?is en la morta lito, oni raportis al li, ke li estas elektita kapelestro ?e la katedrala pre?ejo de la sankta Stefano en Wien. Tiun oficon, kun kiu jam de longe estis kunigita granda salajro kaj samtempe ankora? tiel grandaj flankaj enspezoj, donis al li la magistrato de Wien.

Balda? direktoroj de l' multaj teatroj, al kiuj la brila akcepto de la ?Sor?a fluto? malfermis la okulojn, komencis aspiri la favoron de la glora komponisto konkurante inter si kaj proponante sumojn, kiujn Mozart mem postulus por siaj laboroj. Samtempe ricevis Mozart el Breslau kaj Amsterdam skribajn proponojn, ke li faru por granda honorario periodajn verkojn de diversaj specoj.

Tiu ?i neatendita turno al pli bona stato instigis Mozart-on al la memorinda kaj samtempe karakteriza eldiro.

"?us nun," li diris, kiam oni komunikis al li unu el plej ?ojigaj nova?oj, "?us nun mi devas foriri, kiam mi povus trankvile vivi. Nun mi devas forlasi mian arton, kiam ne estante plu sklavo de la modo kaj kapta?o de la spekulaciistoj mi povus labori tute la? mia inklino, la? la dikto de mia sento, kiam mi povus verki libere kaj sendepende tion, kion inspiros al mi mia koro. Mi devas forlasi la familion kaj miajn beda?rindajn infanojn en la momento, kiam mi povus pli bone zorgi pri ilia farto. ?u mi ne anta?diris, ke mi verkas la rekviemon por mi?"

La malsano de Mozart malpliboni?is; la kuracistoj konstatis brulumon de la cerbo.

Mozart suferis grandegajn dolorojn. Malgra? tio li toleris ilin pacience; bonkorecon kaj afablecon de sia karaktero li ne malkonfesis e? en la momentoj plej doloraj.

Pri la lastaj momentoj de Mozart konservi?is multekosta dokumento devenanta de la plumo ne tre sperta - de lia bofratino Sofio Haibel, kiu estis kiel juna knabino apud la lito de Mozart, kiam li batalis kun la morto.

Sofio lo?is kun sia patrino en la distrikto Wieden ne malproksime de la domo, kie lo?is Mozart kaj ofte vizitis lin mem a? kune kun sia patrino.

En la nomita letero ?i skribas:

"Kiam Mozart malsani?is, ni kudris al li noktan kamizolon, kiun li povis de l' anta?e preni sur sin, ?ar pro la ?velo li ne povis sin turni. Kaj ?ar ni ne sciis, ke li estas dan?ere malsana, ni kudris anka? al li longan vatitan hejmsurtuton (?tofon kaj ?ion necesan donis al ni lia bona edzino, mia plej kara fratino), por ke li resani?inte estu bone provizita.

Ni ofte vizitadis lin kaj li havis grandan ?ojon je la nova surtuto.

Mi vizitadis lin ?iutage.

Iam mi vizitis lin sabate kaj li diris al mi: ?Nu, kara Sofio, diru al via panjo, ke mi fartas hodia? sufi?e bone kaj ke jam post ok tagoj mi alvenos gratuli ?in okaze de ?ia nomtago.?

Kiu povus havi pli grandan ?ojon ol mia patrino, kiam mi povis alporti al ?i tiel ?ojan sciigon; ?i neniam atendis ion similan. Tial mi rapidis hejmen kaj anka? pro tio, ?ar ?ajnis al mi, ke Mozart estas gaja kaj vidi?as bone.

La sekvantan tagon estis diman?o.

Mi estis juna kaj mi konfesas, ke anka? vanta - kaj mi tre amis ornami min. Sed bele vestita mi ne amis piediri de l' anta?urbo en la urbon kaj por la veturigado mi ne volis elspezi monon.

Tial mi diris al mi bona patrino:

?Kara panjo! Hodia? mi ne iros al Mozart. Li vidi?is hiera? tre bone, certe hodia? li fartas ankora? pli bone kaj pro tio ne estos malbone, se mi venos unu tagon pli frue a? pli malfrue.?

?Se estas tiel,? respondis la patrino, ?preparu tason da kafo kaj poste mi diros al vi, kion vi faru.?

La patrino konsentis lasi min hejme; ?i sciis ja, ke mi devis ?iam longan tempon pasigi ?e Mozart.

Mi foriris en la kuirejon. ?ar estis mallume, mi devis ekbruligi la kandelon kaj ekhejti la fornon.

Sed mi tute ne povis forgesi Mozart-on. La kafo estis preparita kaj la fajro ankora? brulis.

Nun mi nur rimarkis, kiel mi estis mal?parema, ?ar la kandelo brulis ankora?. Mi rigardas fikse ?ian lumon kaj pensas ?e mi, ke mi ?oje scius, kion faras Mozart.

Kaj dum mi pensas kaj rigardas la lumon, la kandelo estingi?is, kvaza? ?i estus brulinta neniam; sur la longa me?o restis neniu fajrero. Kaj tamen la aero ne movi?is - mi povas ?uri tion.

Mi ektremis de la teruro, kuris al la patrino kaj rakontis ?ion al ?i.

?Vestu vin rapide,? diris la patrino, ?rapidu al ili kaj tuj revenu kun la raporto, kiel li fartas; sed ne restu tie longe.?

Mi rapidis per ?iuj fortoj; Dio, kiel mi ektimis, kiam mia fratino duone malespera sed tamen kun tiel trankvila mieno venis al mi renkonte kaj diris:

?Dank' al Dio, kara Sofio, ke vi estas ?i tie. Hodia? en la nokto li fartis tiel malbone, ke mi pensis, ke li ne ?isvivos la hodia?an tagon. Restu hodia? ?e ni; ?ar se li denove fartos tiel, li mortos en ?i tiu nokto. Iru tamen al li, kion li faras?. Mi penis ekregi min kaj iris al lia lito. Ekvidinte min li ekkriis:

?Ah bone, kara Sofio, ke vi estas ?i tie. Vi devas ?i tiun nokton pasigi ?e ni; vi devas vidi min morti.?

Mi penis resti trankvila kaj senkredigi tion al li; sed li respondis je ?io:

?Mi sentas jam morton sur la lango - kaj kiu helpos poste mian karan Konstancion, se vi ne restos ?i tie??

?Sed, kara Mozart,? respondis mi, ?mi devas iri ankora? al mia patrino kaj sciigi al ?i vian deziron, ke mi restu hodia? ?e vi - ?i povus ja pensi, ke okazis al mi ia malfeli?o.?

?Jes, faru tiel,? diris Mozart, ?sed revenu balda?!?

Dio, kion mi sentis en tiu momento! La beda?rinda fratino eliris kun mi kaj pro Dio petis min, ke mi haltu en la paro?ejo ?e la sankta Petro kaj petu, ke iu el la pastroj kvaza? okaze alvenu al ili.

Mi faris tiel, sed la pastro rifuzis kaj nur post longaj klopodoj mi sukcesis konvinki lin, ke li iru -

Poste mi kuris al la patrino, kiu maltrankvile atendis min.

Estis jam mallume.

?i tre ektimis! Mi diris al ?i, ke ?i faros plej bone, se ?i pasigos la nokton ?e la plej maljuna filino - kaj ?i obeis.

Poste denove per ?iuj fortoj mi rapidis returne al mia beda?rinda fratino. Apud la lito de Mozart estis Süssmayer (unu el la lernantoj de Mozart), sur la litotuko ku?is la konata rekviemo kaj Mozart klarigis al Süssmayer, kiel li deziras havi la rekviemon finita post sia morto. Plie ordonis Mozart al sia edzino, ke ?i sekretigu lian morton ?is tiam, kiam ?i estos sciiginta pri tio Albregtsberger-on, ??ar tiu servo al li apartenas anta? Dio kaj mondo?.

La kuracisto Glosset estis longe ser?ata kaj fine trovita en la teatro. Sed li devis atendi, ?is la prezentado estos finita; poste li alvenis kaj ordonis, ke oni ?irka?volvu la febre varman kapon de Mozart per malvarmaj ?irka?vindoj, kiuj tiel ekscitis lin, ke li sveninte ne rekonscii?is plu, ?is li mortis.

Lastafoje li volis ankora? imiti per la bu?o la tamburojn en sia rekviemo; mi a?das tion ?is hodia?...

Poste venis Müller el la artista kabineto kaj enpresis en gipson lian palan, malvivan viza?on.

Lia fidela edzino treege suferis. ?i ?etis sin sur la genuojn kaj petis ?iopovan Dion pri la helpo. Kvankam mi insiste petis ?in, mi ne povis disigi ?in de li.

?ia doloro estis ankora? pli grandigita dum la sekvanta tago, ?ar la homoj amase preterirantaj la?te ploris kaj kriis pro li.

Dum mia tuta vivo mi ne vidis Mozart-on incitita, des malpli kolera.?"

?i tie finas la simpla, karakteriza letero, kvankam skribita de plumo primitiva kaj enhavanta en la originalo aron da sintaksaj, gramatikaj kaj ortografiaj eraroj, sed tamen pro sia simpleco pli kara, pli elokventa.

Pli kredindaj dokumentoj pri la lastaj momentoj de Mozart ne ekzistas.

LA BLANKA EDZINI?A VESTO.

Arabesko.

Ankora? unu fojon ?i ekrigardis atente la grandan starantan spegulon, en kiu de l' kapo ?is la kalkano rebrilis ?ia gracia talio...

Per la dekstra maneto ?i ordigis kelke da molaj blondaj bukloj, kiuj perfide eli?is el sub la mirta florkroneto, per la dekstra mano iom levis la ne?oblankan elegantan veston kun la longa trena?o - kaj poste malrapide sin turnis...

?i rigardis la viza?on de l' fidela kunulino, multejara amikino, kiu helpis al ?i ordigi la tualeton.

La oraj radioj de l' matena suno somera, trai?ante tra la densaj kurtenoj de l' eleganta buduaro, superver?as per la delikata lumo la belkreskan talion de l' bluokula blondulino.

La fre?a, ridema viza?eto kun la rozkoloraj vangetoj, purpuraj lipetoj, hela, bele elstaranta frunteto, greka nazo kaj ?aste mallevitaj okuloj kun la longaj okulharoj kaj densaj brovoj en tiu momento vidigas tiun specon de l' neesprimebla feli?o, kiu tiel volonte ?ojege eksplodus, kaj tamen nenii?as timeme, kvaza? estus nepardonebla peko voli esti nesupereble feli?a...

Ami kaj esti amata!

Senti, ke la plej dol?aj revoj fine efektivi?as - scii, ke post kelke da momentoj ni estos por ?iam kunigitaj kun la esta?o, kiu estis nia idolo!

Kies koro ne estus emociita? Sur kies viza?o ne vidi?us la rebrilo de l' malofta sento de l' nesuperebla feli?o?...

"Kiel vi estas bela, kara Emilio!" ekkriis la fidela kunulino, rigardante la viza?on de l' ?arma amikino.

"Kaj kiel mi estas feli?a, Rozalio, mia kara, kara!" diris silente Emilio, kvaza? ?i timus, ke neniu krom la fidela kunulino a?du tiujn vortojn.

Kaj ?ia ?aste mallevita rigardo levi?is.

La rigardoj de l' amba? sin renkontis... En la klaraj, bluaj okuloj de Emilio ekbrilis du larmoj kaj ruli?is sur la rozkoloraj vangetoj al la ?ebrusto...

"Kiel mi envias al vi tiujn larmojn!" diris post la momento la amikino.

"Oh, ne, kara Rozalio!" respondis rapide Emilio. "Mi scias, ke vi ne envias min, vi ne povas min envii!"

"Kaj tamen mi envias!..."

"Estas ne eble! Vi estis ja anta? du jaroj simile feli?a kiel mi! Kaj ?u vi ne estas feli?a ?is nun?"

"La feli?o estas ?an?ema..."

"Kaj pro tio, ?ar la feli?o estas ?an?ema, ?u vi povas - al iu envii la larmojn de l' ?ojo?"

"Mi ne envias la larmojn de l' ?ojo, sed la larmojn entute. Mi neniam ploris de ?ojo kaj mi timas - se iam la feli?o deturnos sin de mi, ke mi ne povos plori, ke mi ne trovos konsolon en la larmoj..."

"?u eble turmentas vin ia sensenca anta?sento?"

"Kontra?e! Al mi ?ajnas, ke mi e? ne povas esti malfeli?a!... Sed la malfeli?o ne demandas, ?u iu volas esti plue feli?a; ?i venas multafoje neatendite kaj poste estas necese..."

"Ke la homo ploru, ?u ne vere?" intermetis Emilio. "Kaj ?u vi konjektas, ke mi scios poste plori, ke mi malgrandigos per la larmoj mian doloron?..."

"Kiel nun senvole vi ellasis larmojn de l' ?ojo, ?us tiel siatempe la fluo de larmoj malgrandigos vian doloron, sed mi beda?rinda..."

?i ne finis. ?ia nigra okulo eksterordinare ekbrilis, kvaza? kiam la subita doloro konvulsie kunpremas la koron.

"Ah, vi estas ja malsa?eta, kara Ronjo," diris Emilio post mallonga pa?zo. "Sed diru, kio alkondukas vin al tiuj ?i pensoj?!"

"Via faldori?a, ne?oblanka vesto edzini?a..."

"Mi ne komprenas!"

"Anka? mi havis similan, anka? mi dum la jaroj ?paris por ?i krejceron post krejcero, anka? mi mem ?in kudris, sed anka? mi ?in, kiel vi, gutetis per mia sango..."

"Per la sango? Per via sango?" ripetis Emilio surprizite trarigardante sian veston; sed tuj poste ?i ekkriis rapide kaj ?oje:

"?u vi eble pensas tiun ?i malgrandegan makuleton ?i tie, kiun mi kretis tiel perfekte, ke oni e? de proksime ne povas ?in rimarki?"

Dume ?i montris per la ru?eta fingreto la malgrandan, apena? rimarkeblan makuleton sub sia koro.

Rozalio mal?oje jesis per la kapo.

Emilio silentis momenton fikse rigardante la viza?on de l' amikino, kiu en tiu momento vidigis videblan seriozecon.

"Sed mi ne konmprenas," ?i diris poste trankvile kaj serioze, "en kia rilato povas esti simila makuleto kun mia a? via estonta feli?o!"

"?u vi ankora? ne a?dis, kio atendas fian?inon, kiu kudrante sian edzini?an veston, makuletas ?in per sia sango?" demandis Rozalio en la tono serioze mistera.

"Neniam! Sed mi ja ne makulis ?in! Mi nur pikis min iom per la kudrilo en la fingron kaj unu sola guto da sango falis sur la veston..."

"Kaj tiu ?i sola guto estos por vi tiel fatala kiel por mi, kara Emilio," ekparolis Rozalio. "Anka? mi per unu sola guto da mia sango makulis mian edzini?an veston. Min kaj anka? vin pli a? malpli frue atendas malfeli?o... Sed vi trovos konsolon en larmoj, sed mi beda?rinda..."

Denove ?i ne finis; ?ajnis, kvaza? ia turmenta anta?sento estus interrompinta subite ?ian parolon.

Emilio ne povis rezisti ian ekstran senton de l' maltrankvileco.

"Tio ne povas esti vera, animo kara!" ?i diris post mallonga pripenso. "Vi estas tamen malsa?eta, ?ar vi kredas similajn supersti?ojn kaj anta?ju?ojn..."

Rozalio nee ekskuis iom la kapon kaj levinte la ?ultrojn respondis en la tono tute serioza:

"Strange! Mi scias, ke tio estas simpla supersti?o kaj tamen mi ne povas liberigi min de l' turmenta anta?sento. Mi konas tiun ?i supersti?on de mia plej frua infaneco, kaj pro tio kudrante mian edzini?an veston mi kudris ?in singarde kiel neniam anta?e... Kaj tamen mi pikis min, kiel vi, kara Emilio, tamen unu guto falis sur la veston... En tiu momento ekregis min timemo senmezura kaj -"

"Sencela!" aldonis Emilio kun la pripenso kaj certeco. "?ar ?io tio povas esti nenio alia ol sekvo de l' ekflami?inta fantazio..."

"Tio povas esti," da?rigis Rozalio; "sed tiu timemo atakas min ?iam, kiam mi rememorigas min pri tiu fatala malfeli?o -"

Estas certe, ke amba? amikinoj da?rigus la naivan, okazan kaj sencelan interparolon - sed iu subite malla?te ekfrapis la pordon.

"Li alvenas, li alvenas!" ek?ojegis silente Emilio per la tremanta vo?o.

"Volu eniri!" diris Rozalio.

La pordo malfermi?is, kaj sur la sojlo aperis juna, ?arma viro en eleganta bala vesto.

Emilio ?etis sin en lian ?irka?prenon...

Kio sekvis, estas pli simpla, ol kion ni ?us rakontis; proksimume post duonhoro genuis Emilio ?e lia flanko anta? la altaro...

* * *

Feli?o!

Stranga, tre stranga vorto! Kion la homoj atendas de ?i!...

Kaj tamen ?i esence signifas ne pli ol kontentecon. ?io cetera estas sole pasonta?o...

Emilio estis kontenta - do nesupereble feli?a.

?i deziris nenion alian, ol ke ?io restu tia, kia ?i ?us estas: simpla, trankvila, agrabla sen animaj uraganoj, sen doloroj kaj turmentoj...

Post la unua jaro la feli?a edzinjo fari?is neesprimeble feli?a patrino.

Kaj denove ?i deziris nenion plu, ol ke ?io restu tia, kia ?us estis...

Sed la feli?o estas ?an?ema. ?i ne dependas de la homo, nek de lia volo a? deziro -

Subite - malfeli?a okazo renversis ?ion en malon. En la fino de tria jaro la amata, e? adorata edzo mortis.

Li pereis kiel miloj da aliaj homoj de l' ofta e? plej ofta malfeli?o.

Revenante hejmen unu fojon posttagmeze el la kontoro, kie li estis tiel diligenta kaj konscienca laboranto, kiel bonega kolego, li deglitis sur la glata pavimo kaj rompis al si la piedon.

Komence la malfeli?a okazo ?an?i?is poste en malfeli?on.

Dum kelke da tagoj li malsanetis. Sed subite la malsano ?an?i?is dan?ere kaj en tri tagoj fini?is lia vivo.

La juna vidvino preska? malesperis.

Unuan fojon en sia vivo ?i ekkonis la veran mal?ojon kaj tuj poste la mal?ojon de la plej terura, plej malespera speco.

?i ploris, ?i ploregis - ?i ?iris al si la harojn... Sed nenio helpis! La naturo ?e siaj plej oftaj faroj estas nedepetebla, sensenta...

En la unua tempo ?ajnis al ?i, ke la senmezura doloro estos netolerebla, ke ?i estos dispremita de ?i... Sed la plej kara hereda?o de la edzo, la dujara blondhara an?eleto - estis ?ia apogo en la momentoj de plej maldol?a, plej brula doloro.

Havante pri la grandega malfeli?o familia e? nenian anta?senton, la infano restis ne tu?ita de l' terura bato de la sorto. ?ia ridema viza?eto, kiam ?i ekrigardis la patrinon konvulsie ploregantan, mallumi?is senvole por momento, sed tuj en la proksima momento ludis jam sur la rozkoloraj lipetoj la neesprimeble dol?a ekrido de l' senzorgemo kaj en la helaj bluaj okuletoj brilis fajreroj de l' petolemo.

Unue al la patrino estis neeldireble mal?oje kaj dolore. Ne komprenante la aferon plej naturan ?i rigardis sian sole naskiton kun la mieno de l' maldol?o. Estis al ?i, kvaza? la propra infano mokus ?ian doloron - kaj ?ia koro konvulsie kunpremi?is...

Subite la ekkompreno trakuris ?ian animon.

Rapide ?i alpremis la infanon al sia ondi?anta brusto kaj pasie kisis ?in...

?i ekkomprenis, ke ?i ne devas malesperi - ke ?i devas vivi por sia infano...

Kaj de tiu ?i momento estis al ?i pli libere...

?i vivis - ?uste ?i mizervivis, kiel scias mizervivi sole la vidvinoj.

La negranda ?para?o kaj la malgranda hereda?o de l' gepatroj, kiuj mortis dum ?ia frua infaneco, komence ebligis al ?i la vivon almena? proporcie elteneblan. Sed la profito de l' manlaboro, per kiu ?i nutris sin, ne sufi?is - la ?para?o malgrandi?is kaj post la paso de du jaroj la mizero ekfrapis la pordon de l' malri?a lo?ejo...

?io tiel simpla - tiel ordinara -

Anka? nun kiel anta?e ?i stre?is ?iujn siajn fortojn; laborante dum tagoj kaj dum noktoj kun la diligenteco nelacigebla, ?i sukcesis almena? defendi sin kontra? la morto de malsato -

Oni ne miru pro tio, ke ?i iom post iom vendis ?ion, kio restis al ?i el la tempo de l' feli?o: jen iun malgrandan juvelon, jen iun pli bonan veston a? parton de l' meblaro, ?is fine preska? ?io plej bona kaj plej valora estis vendita...

Kaj strange! Emilio malfaris tion, kion eble farus ?iu alia virino estante en simila situacio. La blanka atlasa edzini?a vesto, kiun ?iu alia vidvino unue vendus estante en malfavora situacio, restis bone ka?ita en la kofro.

La beda?rindulino ofte rememorigis sin pri ?i kaj ofte, precipe en la unua tempo de malfacila?oj de l' vivo ?i ekpensis, ke ?i povus ?in pli bone vendi ol kiun ajn alian oran a? ar?entan bagatelon, sed kiam ajn ?i malfermis la kofron kaj ekrigardis la zorge falditan veston, estis al ?i neesprimeble mal?oje kaj dolore.

?ajnis al ?i, ke entute estas neeble disi?i de tiu ?i memora?o. ?i malofte uzis tiun veston e? dum la tempo de sia feli?o; ?i prenis ?in sur sin kelkafoje - je la okazo de kelke da maloftaj vizitoj, de kelke da baloj, kiujn ?i ?eestis kun sia edzo. De tiu tempo ?i ku?is netu?ite en la kofro - Fine, kiam nenio plu estis vendebla, anka? la vendo de tiu memora?o necesi?is.

Estis belega somera mateno, kiam la beda?rinda vidvino ne havante rimedojn por prepari malri?an tagman?on, rememorigis sin pri la lasta memora?o de l' anta?a feli?o.

?anceli?e ?i genuis apud la kofro, malfermis ?in kaj per la tremanta mano elprenis la veston. Dismetinte ?in sur la tablo anta? si, ?i ekrigardis enpensite anta? sin -

?i estis sola en la malri?a ?ambreto.

La infano, ?ia karuleto, sidis ekstere en la korteto lante kun la plenmano da sablo kaj kelke da ?tonetoj.

La patrino povis ?in vidi tra la fenestro; sed ?i ne vidis - ?i rigardis fikse anta? sin, enprofundi?ante en rememorojn.

Longe ?i staris senmove. ?ian mal?ojigitan animon kuradis rememoroj; unue maldol?aj, doloraj, pli poste ?iam pli klaraj kaj karaj, ?is ?i rememorigis sin pri la momentoj plej feli?aj...

Kaj ?ajnis al ?i, ke denove ?i estas tiel feli?a kiel tiam, kiam ?i kudris al si sian edzini?an veston, ?ajnis al ?i, ke denove la dol?a sopiro tremigas ?ian animon kaj neesprimeble feli?a timemo kunpremas ?ian koron... Senvole ?i prenis la veston de l' tablo.

Momenton ?i tenis ?in en la mano - poste, videble ne sciante kial - komencis vesti sin per ?i.

Kvankam ?i kondutis dum tio iom mallerte, sed tamen vestis sin sufi?e rapide kaj lerte.

Kaj denove ?i restis nedecidite kaj enprofundi?inta la pensoj senmove stari, fikse rigardante la senfinan malplenon.

La feli?aj kaj dol?aj rememoroj, kiuj anta? la momento trakuradis ?ian animon, donis la lokon al la rememoroj pli mal?ojaj kaj maldol?aj, e? doloraj. ?ia pala, zorgoplena, sed ?is nun ankora? ?arma viza?o vidigis melankolion.

Subite ?i estis interrompita en la enprofundi?o.

En la korto eksonis malafabla, malagrabla vo?o de l' antikva?isto - kaj tiu sono naskis en la animo de l' beda?rinda vidvino la plej maldol?an resonon.

Rapide ?i alpa?is al la fenestro kaj faris signon al la antikva?isto. ?ia rigardo ekflugis anka? al la infano kaj du larmoj ekbrilis en ?iaj belaj okuloj.

Rapide ?i devi?is ilin - la antikva?isto ?us eniris. Kaj denove ?io tiel simpla, tiel ordinara - Per la tremanta vo?o ?i proponis al la antikva?isto, ke li a?etu la veston. Li volonte konsentis a?eti ?in - trarigardis la veston - ?irka?iris la virinon...

En tiu momento li ekvidis apud la koro malhelan, anta?e kretitan makulon.

"Aj! Kio estas ?i tio?" li ekkriis montrante al la koro. "La makulo..."

La juna vidvino ektremis...

Tiu fatala vorto nur nun rememorigis ?in - post tiom da jaroj - pri la stranga profeta?o de l' amikino, kiu jam de du jaroj estis mortinta - kaj tiu rememoro havis efikon kvaza? senkonsciigan.

Senvole ?i metis la manon al la koro kaj kun la ekkrio de l' konsterni?o ek?anceli?is.

La antikva?isto rapidis helpi ?in.

"Mi petas, morga? - se estos eble al vi, morga? haltu ?i tie a? hodia? posttagmeze!" ?i balbutis interrompe, ne sciante, kion fari...

?ia viza?o brulis, la koro rapide batis, la brusto forte ondi?is.

La maljuna antikva?isto ?anceli?is - e? pli, li proponas rapidi por helpo - iri por kuracisto, por najbarino.

"Ne, ne - mi dankas!" balbutas interrompe la virino. "Mi petas nur morga? - nenion plu - venu morga?!"

?anceli?e la antikva?isto foriras.

Apena? la antikva?isto fermis post si la pordon, falas la beda?rinda virino kvaza? senkonscie sur la se?on.

La oraj radioj de l' matena suno per rozkolora lumo superver?as la gracian talion de l' bluokula blondulino en la ne?oblanka, hazarde iom levita vesto kun la longa trena?o.

Ankora? anta? la momento la pala viza?o estas ru?a, la lipoj kvaza? brulaj, la okulo - tiu profunda blua okulo radias nepriskribeblan fajron el sub la longaj densaj okulharoj.

En tiu momento ?i estas tiel ?arma kaj delogema, kiel tiam, kiam ?i unuafoje prenis sur sin sian edzini?an veston - sed ?ia animo estas emociita, la koro kvaza? frakasita...

Kaj longe, longe ?i sidas kvaza? senkonscie kun la kapo mallevita al la brusto - sole la brulaj lipoj periode ektremas, kvaza? ?i volus ion diri kaj la vorto mortus al ?i sur la lipoj...

En tiu momento iu malla?te ekfrapis la pordon. ?i ne a?dis - ?i ne ekparolis.

La frapado estis ripetata - kaj kiam e? nun ?i ne ekparolis, la pordo malrapide malfermi?is, kaj sur la sojlo aperis ?irka?e tridekjara, elegante vestita viro de agrabla aspekto.

Lia rigardo ekrondis en la malri?a, mizera ?ambreto kaj fiksis sur la blondulino, sidanta en luksa balvesto meze de plej mizera meblaro plej sor?e lumigita.

La impreso de tiu hazarda bildo ?e la juna viro estis tiel forta, ke li senvole cedis... Sed post la momento li faris ankora? unufoje pa?on anta?en kaj en la humila tono ekdiris ion.

Nur nun la juna vidvino levis la kapon.

La rigardoj de l' amba? sin renkontis.

La vidvino levi?is kun la stre?o de ?iuj fortoj. Levinte iom la faldori?an veston ?i volis ekiri al la pordo, sed ek?anceli?is kaj ekkaptinte la apogilon de l' se?o haltis.

La nekonato ripetis sian demandon.

Nur nun ?i ekkomprenis, ke li demandas, ?u iu lo?as en la domo...

?i pene respondis: "Ne, ne - li ne lo?as ?i tie," kaj ?ia vo?o tremis de neesprimebla sor?o.

La nekonato foriris.

La beda?rinda vidvino falis denove sur la se?on - kaj longe, longe ?i restis en plej turmenta, plej dolora enpensi?o...

Nur kiam ?ia infano, ?ia karuleto revenis - denove heli?is ?ia viza?o...

?i deprenis sian edzini?an veston, metis ?in denove en la kofron - kaj estis denove beda?rinda, malri?a vidvino...

Ankora? tiun saman posttagmezon ?i ricevis leteron kun la plej ordinara enhavo.

?i estis jena:

"Estimata sinjorino!

Pardonu, mi petas, ke mi kura?as fari la skriban klarigon.

Ser?ante hodia? en la domo, en kiu vi lo?as, mian iaman amikon, okaze mi renkontis vin kaj - mi konfesas sincere al vi, ke la impreso de tiu renkonto estas neniigebla.

Sed pardonu anka? mian sincerecon, se mi aldonos, ke demandinte tuj pri via situacio kaj scii?inte almena? tion plej gravan, mi kura?as peti vin pri la afabla respondo - ?u estus ebla ia proksimi?o inter ni..."

Kun la plej granda ekmiro ?i tralegis la leteron. Unue ?ajnis al ?i, ke iu ?ercas kun ?i - sed pli poste -

?i prokrastis la respondon.

Kiam en la sekvanta tago alvenis la antikva?isto - ?i ?entile rifuzis lian proponon kaj fine - post kelke da tagoj ?i skribis je la letero respondon - ne rifuzantan...

Kaj post kelke da semajnoj ?i genuis en tiu sama ne?oblanka vesto anta? la altaro ?e la flanko de l' viro, kiu fari?is ?ia amata edzo kaj ekzempla patro de ?ia infano...

LA UNUA NOKTO ?E LA MORTINTO.

Nokturno.

La a?gusta suno ?us subiris...

La ?ielo super Pet?ín kaj Hrad?any4 ekbrulis je plej varmaj sangaj rozoj, kiam - ?telirante, kun la manoj krucitaj sur la brusto kaj kun la okuloj ?aste mallevitaj al la tero ?i forlasis la pordon de l' mona?ejo.

Mona?ina robo de ?kompatemaj fratinoj? kovras la korpon, densa vualo ?irka?volvas la viza?on. Sed la ?telirantaj pa?oj tamen vidigas elastecon; kvankam la kapo estas mallevita al la brusto, tamen la rekta teni?o de l' gracia talio kaj periode iu pli elasta ekmovo atestas, ke la mona?ino estas juna.

Kun modera rapideco ?i trairis dezertan straton en la senpera proksimo de la mona?ejo kaj trairinte poste kelke da mallar?aj, tordoliniaj, sed dum la vespero vivoplenaj stratetoj, ?i deflankis en la ?efan straton.

El la personoj, kiuj renkontas ?in, unuj sin turnas post ?i, aliaj e? haltas; sed la mona?ino atentante neniun kaj nenion rapidas pluen - kaj pensas sole pri la celo de sia vojiro.

Anta? kvarono da horo la abatino simple kaj seke komunikis al ?i, ke en tiu kaj tiu domo, en la unua eta?o, unua pordo - iu mortis, kaj ke la parencoj deziras, ke iu el la mona?inoj pasigu pre?ante la nokton ?e la mortinto.

Humile ekmovis la mona?ino jese la kapon, vestis sin, kovris la viza?on per la vualo kaj konante la straton kaj la domon ?i ekiris.

Post dudek minutoj ?i estis anta? la celo - en dezerta flanka strato anta? ekstrema?a, malluma domo kun alta, kurbi?anta tegmento. Per la fero surfor?ita pordego kun antikva fera martelo estas tute malfermita; sed la malgranda, mallar?a korto ?irka?ata de la altaj apudaj konstrua?oj estas dezerta, malafabla kaj en la ru?eta vespera duonlumo preska? fantoma.

Malrapide ?i trairis la pordon.

En la korto ?i ekrigardis ?irka? si kaj ekvidinte dekstre lignan, kadukan ?tuparon ?i komencis malrapide supreniri ?in. Post kelke da sekundoj ?i aperis sur malnova ligna balkono anta? la unua pordo.

Momenton ?i haltis, kvaza? ?i volus ekspiri. Sed tuj poste ?i ekprenis la anson - la pordo estis ?losita... ?i do ekfrapis - malla?te kaj singarde, kvaza? ?i timus interrompi iun.

Post la momento ekbruetis interne la riglilo, la pordo malfermi?is kaj post ?i aperis dekdujara blondhara knabino. Ekvidinte la mona?inon ?i ekmurmuris ion kvaza? saluton kaj cedis; la mona?ino eniris poste malkura?e kaj senbrue kiel timema ombro...

?i estis en malplena vestiblo kaj trapasinte ?in ?i eniris post la knabino en anta??ambron, kiu estis preska? senmebla.

Proksime de la fenestro rigardanta la korton staras ronda nekovrita tablo; sur ?i brulas simpla petrola lampo. Apud la tablo sidas tri virinoj.

Unu, sinjorino ?irka?e kvindekjara kun akraj, sed tamen ne malagrablaj viza?trajtoj, havas okulojn sange ru?ajn de la plorado; ?ia viza?o vidigas mal?ojon. Sur la viza?oj de du aliaj vidi?as tiu speco de l' kompato kaj mal?ojo, kiu ?iumomente povas cedi al la indiferenteco.

Kiam eniris la mona?ino, ?iuj tri kvaza? post la komando levi?is. La sinjorino kun la ru?aj okuloj iris senparole kelke da pa?oj renkonte al la mona?ino, kiu haltis apud la pordo.

Preska? nea?deble defluis de la lipoj de l' mona?ino la kutima saluto: "Estu la?data Jesuo Kristo!" La virinoj resalutis. Tiuj du diris la saluton kun akcento akra, la sinjorino kun la ru?aj okuloj resalutis interrompe kaj poste komencis singulte plori.

La mona?ino staras sendecide apud la pordo kun la okuloj mallevitaj al la tero kaj kun la manoj krucitaj sur la brusto.

Post mallonga momento la ?emanta sinjorino sin turnis, aliris al la kontra?a pordo kondukanta al la apuda ?ambro kaj malferminte ?in cedis iom flanken, por ke la mona?ino povu oportune eniri.

Senparole la mona?ino anta?eniris kaj transpa?inte la sojlon ?i eniris.

La pordo senbrue fermi?is post ?i.

Senvole ?i restis stari apud la pordo kun la mallevitaj okuloj. Ekventumis ?in la tute nepriskribebla odoro de brulanta vakso, rezina ligno, fre?a rosmareno kaj diversaj aliaj floroj, kiu preska? narkotizas...

?i estis en vasta, funebre ornamita salono kun tri fenestroj, tra kiuj oni povas vidi trans la straton kaj la nealtan muron en la najbaran ?ardenon, kie ?us oni vidas sole mallumajn konturojn de lar?bran?aj arboj.

Meze de la salono estas katafalko, sur ?i malfermita ?erko kaj en ?i la kadavro en blanka virina vesto.

Amba?flanke de la ?erko anta?e malsupren pendinta ne?oblanka longa gazo estas metita sur la kadavro; tial de malproksime ?ajnas, kvaza? ?i estus kovrita per maldika tavolo de ?us falinta ne?o.

Anta? la ?erko estas grupo da ekzotikaj floroj kun granda krucifikso en la mezo; sur amba? flankoj brulas po ses grandaj vakskandeloj kun blankaj rubandoj, starantaj sur altaj bronzaj kandelingoj kun piramidformaj piedestaloj; sub la kandelingoj ku?as dismetite multe da pli kaj malpli grandaj florkronoj kun blankaj rubandoj, anta?e staras nigre tegita pre?benketo kun la apogpupitro - ?io estas tiel simpla, e? ordinara, kiel ?iam en la funebraj salonoj de pli ri?aj familioj.

Sed al ?io ?i la mona?ino dedi?is preska? nenian atenton.

?ia rigardo el sub la densa vualo rondiris momenton timeme en la salono, poste haltis fikse sur unu hazarda punkto de la pargeta planko.

En la ?us reganta flaveta duonlumo, kiam la krepusko estas venkata de modere flagranta lumo de l' vakskandeloj, ?io en la salono posedas ian mona?eje poezian aspekton - funebre mal?ojan, malafablan, preska? frostosentigan.

Post momento la mona?ino levis la kapon, kvaza? ia neatendita penso estus trakurinta ?ian animon kaj per unu ekmovo de la dekstra mano levis la densan vualon de la viza?o.

?i estas knabino ?irka?e dudek kvinjara kun neesprimebla mieno de silenta rezignacio en la paleta, regule bela, preska? infane agrabla kaj simpatia viza?o.

La densa nigra hararo estas glate kombita malanta?en, pro tio la bele eli?anta alabastra frunteto iel pli energie elstaras; la glataj vangoj apena? tu?itaj de facila nuanco de l' ru?o; la mallar?aj pli maldol?e kaj dolore ol severe kunpremitaj, sed ?is nun fre?aj lipoj, la greka nazo, la ronda, sed tamen iel rezistema mentono kaj anta? ?io la ekstreme densaj kaj longaj okulharoj, sub kiuj kvaza? tra la densa vualo lumas brilantaj pupiloj de nigraj, profundaj okuloj - ?io havas ?us aspekton de rigideco.

En tiu ?arma kaj simpatia viza?o ne movi?is e? unu muskolo dum kelke da sekundoj; ?ajnis, kvaza? estus staranta ?i tie statuo el karara marmoro.

Sed post momento ?i denove eksvingis la dekstran manon kaj denove mallevinte la vualon ?i faris kelke da pa?oj anta?en ?is la pre?benketo anta? la katafalko, kie ?i haltis.

Momenton ?i staris senmove, kvaza? en embarasoj, kion fari.

?ia rigardo kelkafoje levi?is kaj transflugis timeme la malfermitan ?erkon; sed povante rekoni nenion krom simplaj konturoj de la kadavro, ?i ?iam haltis fikse sur unu hazarda punkto de la pupitro.

Post kelke da minutoj la mona?ino fine movi?is. Apoginte la dekstran manon sur la pupitro, ?i levis per la maldekstra mano la jupon kaj genuis en la pre?benketo, poste ?i faris la signon de l' kruco, kunmetis la manojn sur la pupitro kaj denove restis sen movo kiel statuo...

En la salono regas profunda, preska? sankta silento. Sole periode ekkraketas iu vakskandelo, sed tiel senbrue, kvaza? estus diskrevinta aerbulo.

La mona?ino estas enprofundi?inta en la pre?o.

Unue ?i pre?is malla?te, ?iaj lipoj movadis sin apena? rimarkeble; sed poste la lipoj restis sen movo ?i pre?as en la animo...

Dume ekstere preska? tute nokti?is; la funebra salono en la flaveta lumo de l' vakskandeloj havas aspekton malpli frostigan, sed tiom pli mal?ojan. Sed la mona?ino ne rimarkis tiun ?an?on, Kun la rigardo fiksita sur unu punkto de l' pupitro ?i da?rigas la pre?ojn kun la tuta ardo de l' kredanta animo, rifu?anta en la pensoj ?e la nekonata nesuperebla esta?o kun la sincera kaj humila peto pri la paco kaj la savo de l' animo, kiu ?us estas forlasinta ?i tiun mondon.

?i pre?as la pre?on por la mortintoj. ?i pre?as ?in unuafoje, duafoje, triafoje - ?i pre?as en la tomba silento kvaronon da horo - duonon da horo - tri kvaronojn da horo - Subite ?i estas interrompita.

La tomba silento estas ?esigita de modera ekbruo en la anta??ambro, tra kiu ?i estis enirinta ?i tien, kvaza? iu estus malferminta la pordon de la vestiblo kaj kvaza? la personoj en la anta??ambro estus bonvenintaj iun. Tuj poste eksonis el la anta??ambro malla?tigata, singulta plorado, interrompata sole de izolitaj pli la?te parolataj vortoj.

La mona?ino estis interrompita en la pre?ado sole dum kelke da sekundoj. Mallevinte la kapon pli malsupren al la brusto ?i da?rigis duonla?te la pre?adon; sed malgra? tio ?i eka?dis ne sole izolitajn, pli la?te parolatajn vortojn, sed anka? tutajn, kompreneble sole fragmentajn frazojn.

"- Ah, beda?rinda infano!" estis a?data klara, sed iel pene malla?tigata soprano. "Kiu ekpensus tion?; Ankora? hiera? matene mi - oh, tio estas terura, terura -"

"- Nu, mi anta?vidis tion" - intermetis post la momento alia vo?o, anka? klara, sed iom pli malalta. "Mi diris ja, ke -"

Pa?zo - plorado kaj ?emado iom pli malla?ta; sed la interparolo estas ankora? pli malla?tigata, oni a?das sole izolitajn vortojn:

"Ah, tial, tial - malfeli?o - kiu povas anta?vidi tion - kaj tiel neatendite -"

Kaj denove pli longa pa?zo - la plorado ?an?i?as en plendan, ?iratan ?emadon.

Estas nenia dubo, ke la interparolo rilatas la mortinton, anta? kiu ?us pre?as la genuanta mona?ino. La mona?ino komprenas tion kaj senvole, e? kontra? ?ia volo altrudas al ?i la demandoj: "Kiu mortis? Kiamaniere? ?u li estis juna, maljuna, malfeli?a?"...

Sed ?i mem ne respondas tiujn demandojn, ?ia animo estante de neniu vorto interrompata dum kelke da minutoj denove enprofundi?as ankora? pli en la pre?on.

Subite estis a?dataj el la apuda salono denove vortoj kaj tutaj frazoj: tiun ?i fojon parolas la ?ema vo?o, kredeble tiu, kiu anta? la momento ?eme ploris...

"- Ah, mi restos ?iam - sinjorino - danka al vi... Mi ne povas, mi ne devas ?i tie - Kien mi rifu?us? - ?i tie mia koro - pro la doloro - Ne, ne - mil dankojn - ke mi povos ?e vi la nokton - Oh, mia koro - kvaza? la ponardo ?in -"

Kaj la vo?o enhavas tiom da impresplena kortu?o, ke anka? la mona?ino, ?is nun pli malvarma ol ekscitita, eksentas en la animo ian simpation al la homoj tute nekonataj al ?i, kiuj estas trafitaj de la malfeli?o.

Senvole en ?ia animo aperas pensoj, kiuj estas en nenia rilato kun la pre?o kaj transi?as al la objekto, por kiu ?i pre?as. Estas al ?i mole, preska? elegie.

?ajnas al ?i, kvaza? ?ia koro komencus degeli - kaj kontra? ?ia volo altrudas sin al ?i la pensoj tute mondaj...

?i pre?as ankora?; ?iaj lipoj sin movas kaj malla?te parolataj vortoj estas vortoj de la pre?o; sed ?ia spirito rondas jam, kompreneble ankora? malproksime kaj alte, super la objekto de la pre?o.

Jen ?i ekpensas, ke ?i genuas anta? la kadavro de juna knabino, jen denove, ke anta? la kadavro de maljuna sinjorino, kiu mortis de la marasmo; sed tuj denove la? la a?ditaj fragmentoj ?i opinias, ke ?i estas virino en la plena, viva forto, kiun trafis ia granda malfeli?o...

Foje ?i e? levis la rigardon kvaza? alfor?itan al unu punkto de la pupitro por rigardi en la ?erkon; sed la ?erko estis tro alte sur la katafalko - ?i vidas nenion krom la anta?o de la ?erko: oritajn lignajn ?ungegojn? kaj sur amba? flankoj ar?entajn rondojn - kaj ?ia rigardo fiksas denove sur la sama punkto, sur kiu ?i estis anta?e fiksita...

Dum kelke da minutoj alvenas al la oreloj de l' mona?ino sole zumanta mu?o, el kiu sole periode pli la?te eksonas iu pli akre akcentigita silabo; precipe la interjekcioj ?ah?, ?oh?... En la anta??ambro oni interparolas pli seninterrompe ol anta?e kaj anka? kun la doloro almena? proporcie moderigita.

Sed ?us tiu ?i mu?anta, malla?tigata interparolo per siaj akcentigitaj silaboj logas ankora? pli la atenton de l' mona?ino.

Senvole ?i a?skultas pli atente, ni dirus pli scivole, se tiu nomo ?uste esprimus ?ian spiritan staton...

?i pre?as ankora?; ?iaj lipoj sin movas kaj la malla?te parolataj vortoj de la pre?o estas a?deblaj: tamen ?ia orelo estas stre?ita. Nun ?iu klara frazo, eble anka? ?iu vorto naskus en ?ia animo resonon kaj eble anka? imagon havanta nenion komunan kun la pre?o, kiun ?i ?us diras.

Tamen en la anta??ambro oni faras kaj parolas nenion rimarkindan; la unutona mu?o fine lacigas kaj la mona?ino denove enprofundi?as kun la tuta pieco en sian pre?on.

Subite eksonis el la anta??ambro tiu ekstra, konata ekbruo, kiam kelke da personoj stari?as de la tablo kaj preti?as por foriri.

Izolitaj frazoj estas parolataj pli la?te; oni a?das la vortojn: "Estas nenia helpo, ni devas... La nokto proksimi?as -"

Iu prenis jam la anson de la pordo kondukanta al la salono kaj premis ?in; sed la anso sole ekbruetis kaj la pordo iom malfermi?is.

La mona?ino a?dis nun la parolon tute klare.

"Mi devas, mi devas ankora? unufoje vidi ?in," parolis la klara soprano. "Mi tiel amis ?in kaj ?i - ah, ?i estis eksterordinara esta?o... ?i sole ridis! Anka? ?ia frunto kaj la mentoneto ridadis, kiam eksonis ?ia sonoranta vo?o... ?i estis vera koboldo -"

"Sed tamen ?i estis periode tiel mal?oja, tiel melankolia!" intermetis la pli malmola vo?o iel admone. "?ia konduto ?ajnis al mi ?iam stranga. Tiuj subitaj ?an?oj de l' gajeco en la melankolion a? de l' silentemo en la ?ojantan petolemon anta?diradis nenion bonan. Mi estis preska? konvinkita, ke tiun bonan animon turmentas io, kion ?i ka?as anta? la tuta mondo... ?is fine -"

"Oh, tiu bona, dol?a animo!" ek?emis la plenda vo?o neniiganta eksplodon de la ploro.

"Kaj hiera?, kiam ?i alveturis kaj ?etinte sin al mia kolo kisadis min kun la dolora ploro, tiam kunpremi?is mia koro de nekomprenebla kompato... ,Ah, kara, karega onklinjo!" ?i ?emis karesante miajn vangojn. "Ne koleru pro tio, ke mi alveturas - mi alveturas lastafoje! Mi plu ne tedos vin - neniam! - ?u vi komprenas?... Postmorga? matene alveturos la patro kaj la patrino kaj posttagmeze ?io la? la deziro de l' gepatroj estos finita -"

La mona?ino a?skultis ?iam pli atente. De tiuj kuneligitaj kaj klare parolataj vortoj ?i estis tute interrompita en la pre?ado. Senvole ?i turnis iom la kapon al la pordo; sed vidante tie neniun ?i denove fiksis la rigardon sur la pupitron.

Dume la plenda vo?o en la anta??ambro da?rigis: "Kompreneble mi konjektis, ke ?i parolas pri sia edzini?o kaj pro tio mi ridis. Mi e? ne son?is pri tio, ke ?i okupas sin pri tiel terura penso - kaj dume - Oh! Tio estis terura momento, kiam mi eniris hodia? matene en la salonon... ?i sidis sur la kanapo vestita en sia blanka edzini?a vesto, kiun ?i estis alportinta... ?i sidis apogante la kapon per unu mano, la dua estis premita al la koro. ?ajnis al mi, ke ?i rigardas min - iel fikse, per kvaza? eligitaj okuloj... ?Pro Dio, vi estas jam vestita!?? mi ekkriis de la pordo. ?i ne respondis. Mi aliris rapide kelke da pa?oj pli proksimen kaj restis rigida. La eligitaj okuloj estis kvaza? vitraj - la vesto sangmakulita sur unu flanko... Mi ekkriis kaj alsaltinte al ?i mi metis la manon sur ?ian frunton... ?i estis jam malvarma kiel la glacio..."

Kaj denove eksonis el la anta??ambro la ?ema, poste da?ra ploro...

Dum kelke da minutoj la mona?ino a?dis nenion krom tiu ?i stranga, perforte malla?tigata ploro... Anta? ?ia spirita rigardo iom post iom elsaltis, dank' al la vortoj, kiujn ?i ?us a?dis, bildo ?iam pli klara, kvaza? elstaranta el la nebulo.

Nur nun ?i komprenis, por kiu ?i venis pre?i: por beda?rinda, treege beda?rinda esta?o, kiu memmortigis sin - por la junulino, ?uste por la fian?ino, kiu el la nekonataj ka?zoj sole kelke da horoj anta? sia edzini?o perforte finis sian vivon...

Kaj ?i vidis en la spirito gracian kaj majestan talion kun la mieno de neesprimebla maldol?o en la pala, bela viza?o. ?i vidis la nigrokulan, nigraharan fian?inon kun nigraj okulharoj kaj glataj vangoj, alabastra frunto, greka nazo kaj molaj ?erizaj lipoj... ?i vidis staturon kaj viza?on tute nekonatajn - bildon tute hazardan...

?i ektremis, profunde en sia animo.

La frosto trakuris ?iajn membrojn; sed tuj poste ?i sentis, ke la sango ru?igas ?iajn vangojn...

?i sentis sin premita kaj mal?oja - kaj eble anka? la larmo en?teli?is en ?ian okulon, se ?i povus da?rigi sian meditadon.

Sed tio ne okazis; post la momento eksonis el la anta??ambro la sama perforte malla?tigata, ?ema vo?o, kiu rakontis anta?e tiel simple kaj tamen tiel kortu?e.

"Kaj morga? matene alveturos la patro kaj la patrino! Oh - kiamaniere mi komunikos tion al ili! La patro havas malmolan koron, la patro restos malvarma... Sed la patrino ?iros siajn harojn, la patrino amis ja ?in kiel pupilon de sia okulo; la patrino malesperos..."

"Sed kiu estas kulpa je ?io ?i?" intermetis poste tiu klara soprano, kiun la mona?ino estis unue a?dinta el la anta??ambro.

"La fian?o devenas ja de ri?a kaj ordema familio kaj entute estas ?arma kaj brava junulo..."

"Vere, vere," ek?emis respondante la plenda vo?o kaj malla?te aldonis ion, kion la mona?ino ne a?dis.

Poste la personoj en la anta??ambro restis silente dum kelke da minutoj kvaza? en embarasoj, kion fari. Subite eksonis malla?ta mu?o kaj tuj poste estis a?data malla?tigata vo?o, kiu ?is nun ankora? ne parolis:

"Ah - ni ne interrompos la estimindan fratinon!5 Volu do eniri!"

Kaj la mano, kiu videble jam kelkan tempon estis metita sur la anso, malfermis tute la pordon. Kaj malrapide, ?telirante, kvaza? timante malpacigi per la plej malgranda ekbruo, eniris la virinoj kaj la knabino, kiun la mona?ino estis jam vidinta, akompanataj de la sinjorino en plej bona a?o.

La mona?ino, kiu a?skultis atente kaj kun levita kapo anta? la malfermo de la pordo, a?dinte la ekknaron la pordo rapide mallevis la kapon kaj volis denove pre?i.

Sed estis neeble pre?i. Malla?te la vortoj fluadis de ?iaj lipoj, sed la animo estis ekscitita...

Tra la kapo kuras strangaj imagoj kaj de l' stranga maltrankvilo la koro kunpremi?as kaj denove lar?i?as...

Malrapide, silente, sur la pintoj alproksimi?is la irintaj virinoj al la ?erko kaj unu el ili duone demetis blankan gazon, per kiu la viza?o de la kadavro estis kovrita.

La mona?ino tamen ne levis siajn okulojn; sed ?i sentis, kio ?us okazas...

Kaj tiu sama viza?o, kiun ?i havis anta? la momento en sia penso, elsaltis nun tiel klare kaj plastike anta? ?ia spirita rigardo, kvaza? ?i efektive rigardus en la ?erkon.

?ajnis al ?i, ke ?i vidas ?iun bluan vejneton en la pala viza?o, ke ?i vidas anka? sub la longaj okulharoj malforte brilantan pupilon...

Dum kelke da sekundoj regis en la salono profunda silento. Neniu movi?is, neniu ekparolis; anka? la sinjorino, kiu anta?e sen?ese ?emis, restis senmove, kvaza? ?ia nemezurebla doloro subite estus ?toni?inta.

"Kvaza? viva, kvaza? viva!" malla?te diris fine apena? a?deble la klara soprano. "Ah jes, jes, kvaza? viva - kaj tamen malviva!" ripetis kaj aldonis la ?ema vo?o, denove ekploranta.

Kaj post la momento da?rigis tiu vo?o:

"Kaj tien ?i - sur la vundon en la koro - mi metis la? ?ia deziro ?ian lastan leteron, en kiu ?i adia?as la patrinon, la patron, min kaj la tutan mondon - la leteron, en kiu ?i petas de ni ?iuj pardonon kaj deziras, ke ni metu ?in en la ?erkon en tiu sama edzini?a vesto, en kiu ?i mortis kaj sur la vundon en la koro ke ni metu la lastan leteron, en kiu ?i adia?as nin..."

La mona?ino ?esiginte la pre?adon a?skultas atente, e? avide.

?iu el la lastaj simplaj kaj tamen tiel gravaj vortoj efikas ?in froste kaj tamen varmegigante ?in. ?i ektremis kaj tuj poste ?i sentas, ke ?ia sango kuras pli rapide el la kapo al la koro kaj returne...

La paletaj vangoj sub la densa vualo iomete ru?i?is, la okuloj fiksitaj sur la hazarda punkto de l' pupitro malseki?as... Senvole ?i levas iom la kapon...

En tiu momento unu el la virinoj apud la ?erko ek?emis:

"Ah, Dio, Dio! Tio estas terura!"

Kaj la alia anka? malla?te aldonis:

"Kaj tamen estas nenia helpo - nenia, nenia helpo!" Kaj denove ekregis la tomba silento, sole periode interrompata de l' singulta ?emado de la sinjorino, kiu anta?e pli longe rakontis.

"Kion fari!" ekparolis post la momento la sinjorino en plej bona a?o, kiun la mona?ino ?is nun ne estis vidinta. "Ni devas forlasi ?in - ni devas lasi ?in sola ?i tie!"

La singlute ?emanta sinjorino denove da?re kaj konvulsie ekploris...

"Adia?, adia? - dormu dol?e - animo kara - plej kara!" ?i ?emis. Poste ?i klini?is super la ?erko, dum kelke da sekundoj fikse rigardis la viza?on de l' kadavro, kaj klini?inte ankora? pli ?i kisis ?in sur la glacimalvarman frunton...

Rekti?inte, ankora? momenton ?i rigardis la kadavron.

La ceteraj - la?vice - alproksimi?inte al la ?erko, faris signon de la kruco sur la frunto, la lipoj kaj la brusto de la kadavro.

La mona?ino, havante la kapon iom levitan, povis vidi, kio ?us okazis, sed ?i vidis nenion - ?iaj malsekaj okuloj estis nedeturneble fiksitaj sur la anta?o de la ?erko.

La singulte ?emanta sinjorino, kiu staris momenton kvaza? ?toni?inta apud la ?erko, subite klini?is kaj ?etinte la blankan gazon sur la viza?on de la kadavro, deturnis sin de la ?erko.

Vidinte tion la ceteraj sekvis ?in. La jupoj frote ekbruetis - kaj la virinoj denove tiel malla?te, kiel ili estis enirintaj, forlasis la salonon.

La mona?ino restis sola.

En la unua momento ?ajnis al ?i, kvaza? ia ?ar?o estus defalinta de ?ia brusto. ?i ekrigardis al la pordo kaj vídante, ke ?i estas fermita, levis la kapon ankora? pli alte ol anta? la momento. ?ia rigardo timeme kaj malkura?e rondiris en la funebra salono.

?io estis ?i tie ?us tia kiel anta?e, anta? ol la virinoj eniris, sole kun tia diferenco, ke dume ekstere tute nokti?is, kaj pro tio ?io en la salono en la flaveta lumo de l' modere flagrantaj vakskandeloj havis aspekton pli klaran kaj samtempe malpli mal?ojan ol anta?e, kiam la vespera duonlumo enpenetradis ankora? en la salonon.

El la anta??ambro eksonis ankora? kelkafoje ?i tien la rapidaj, sed malla?tigataj malgrandaj pa?oj, akompanataj de ?aosa mu?o kaj bruo, kiam kelke da personoj preti?as por foriri. Periode estis anka? a?data iu, anka? malla?tigata vorto a? fragmenta frazo; sed ?io kuni?adis en ?aoson de mu?e krakantaj kaj frapantaj sonoj.

Subite la malla?tigata bruo kaj mu?o silenti?is; sed tuj poste estis a?dataj pa?oj de kelke da personoj, poste ekknaro de la pordo kondukanta el la anta??ambro al la vestiblo - fine la mu?o malproksimi?as ?iam pli kaj pli. Sed anta? ol ?i tute ?esis, ankora? unufoje estis a?dataj la proksimi?antaj pa?oj... Apud la pordo de la salono ili haltis kaj iu metinte unu manon sur la anson turnis grince la ?losilon en la seruro.

La trapenetranta ekgrinco trakuris la animon de l' mona?ino kvaza? maldol?a ripro?o; sed malgra? tio ?i ne movi?is, sed avide a?skultis...

Post la ekgrinco de la ?losilo estis a?dataj rapide malproksimi?antaj pa?oj, poste pli malla?ta fermo de alia pordo kaj denove, sed jam apena? a?debla ekgrinco de la ?losilo, poste ekregis silento -

?ion ?i, kion ni ?us mallonge estis skizintaj, a?skultis la mona?ino kun la eksterordinara atento. ?i ne preterlasis e? la plej malfortan, sole iom pli klaran memstaran sonon - ?ia a?dsento estis stre?ita kaj pro tio ?ia atento iom deturnita de la objekto, kiu anta?e ekscitis ?in.

La sekvo estis natura. En tiuj kelkaj minutoj, dum kiuj ?i atentis la mu?on kaj bruon en la anta??ambro, preska? tute ?i akiris denove sian animan trankvilon. La vangoj havis la anta?an palecon kaj la malseki?intaj okuloj la anta?an arde pian trankvilon.

Dum kelke da minutoj ?i restis senmove, kaj samtempe anka? sen pensoj kaj rememoroj. ?ajnis al ?i, kvaza? ?i estus pre?inta en la pre?ejo la lastan pre?on kaj ankora? genuas - estante en embarasoj, ?u levi?i a? ankora? pre?i.

?irka?e regis profunda silento, sole periode interrompata de modera, apena? a?debla ekkrako de iu vakskandelo.

Sed tiu silento ?ajnas nenial stranga al la mona?ino. Turninte la kapon ?i mallevis ?in kaj denove fikse rigardis la pupitron anta? si kaj havante ankora? la manojn kunmetitajn - ?i denove komencis pre?i.

?i pre?as en la animo la pre?on por la mortintoj - la pre?on plej konatan. Sed ?i pre?as iel mekanike, ?i pensas pri la parolataj vortoj, sed la animo estas iel indiferenta...

Sed malrapide revenas la anta?a ardo kaj fervoro. ?ia tuta animo pre?as...

?i pre?as kvaronon da horo, duonon da horo, tri kvaronojn da horo, ne ?esante pre?i e? unu momenton kaj ne malstre?ante almena? iomete siajn pensojn... Subite ?i estis interrompita en la pre?ado. De proksime, kredeble de la proksima pre?ejturo eksonis surda sono de la horlo?o.

La mona?ino ?esinte en la pre?ado levis iom la kapon kaj kalkulas en la animo la surdajn unutonajn ekbatojn.

Ekbatis la dekunua.

La lasta sono estis treme soninta kaj ?irka?e ekregis denove profunda silento.

La interrompita mona?ino vane penas enprofundi?i denove en la pre?on. Malla?te ?i parolas la vortojn de la pre?o; sed dume ?ia animo meditas, ?is fine la meditado tute venkas.

?i meditas pri la lastaj aferoj de la homo - pri la morto, la mistera, ?is nun de neniu solvita enigmo - pri la vivo postmorta: pri la feli?o de l' bonuloj kaj piuloj, pri la torturoj de l' malbonuloj kaj malpiuloj...

?i meditas momenton pri la aferoj superteraj kaj denove revenas al la ?larma valo? - al la turmentoj kaj doloroj teraj, al la stranga, tre stranga miksa?o de ?ojaj, mal?ojaj kaj doloraj momentoj, kiuj estas nomataj ?vivo?.

Unue la meditado havas karakteron pli malpli maldol?an - kvaza? kiam la fremdaj pensoj kaj fremdaj a?topsioj falas en la animon... Anta? la spirita rigardo de l' meditanta mona?ino tremetas kvaza? en la nebulo diversaj staturoj; jen pala virino en la ?ifonoj kaj kun la okuloj sange ru?aj de ploro, jen kaduka maljunulo ?anceliranta la?longe la muro, jen denove iu ?arma staturo en la re?a vesto kaj tuj denove io, kvaza? kripligita monstro rampanta en la polvo kiel vermo...

Post la momento la atmosfero ?an?i?as.

La nebulo, en kiu tremetis la staturoj, komencas heli?i, kvaza? kiam ?i forkuras anta? la eliranta suno. La krepusko fari?as malrapide ru?eto... La ru?eta nebulo disi?as kaj anta? la spirita rigardo de l' meditanta, ?uste reveme profundi?anta mona?ino staras tute klara kaj plastika ?armoplena bildo.

Lazura ?ielo arki?as super la ?armoplena, paradiza ?ardeno, plena de diversaj nekonataj floroj kaj anka? tiaj plejparte palmaj arboj.

Dekstre kaj maldekstre estas vidataj rokoj kaj post ili alta?oj kovritaj de l' arbaroj. Tie ?i kaj tie de la rokoj saltas torentoj - sub la rokoj lar?i?as verdaj herbejoj, tra kiuj serpentumas flavaj vojetoj.

?io estas tiel simpla kaj tamen pro siaj trankvilo kaj paco tiel kara, tiel agrabla, tiel alloganta...

Dum kelke da sekundoj la ?ardeno estas senhoma, senbesta... Subite ?i vivi?as... La homoj kaj la bestoj ?iuspecaj promenas trankvile sur la vojetoj a? ripozas sur la herbejoj.

Jen juna ?arma virino staras apud la tigro, tie leono ripozas apud la piedoj de l' blondhara bubeto; ?i tie la cervo, urso, kato kaj hundo sekvas unu la alian sur la sabla vojo kaj super ili rondflugas aglo super la amaso da ne?oblankaj kolomboj.

En kelke da minutoj kelkafoje ?an?is la kara kaj alloganta bildo sian fizionomion. La stafa?o restis tiu sama, sole la aro da homoj kaj bestoj sen?ese ?an?i?is.

Kaj mirinde - la homaj mienoj estis tiel agrable trankvilaj, kvaza? la paco ?toni?us sur iliaj viza?oj...

?iu, ?u la maljunulo a? la junulo, ?u la viro a? la virino en la tuta forto de la vivo, ?u la infano apena? elirinta el la lulilo - ?iu ?ajnas nemezureble feli?a kaj kontenta...

Estas nenia dubo, ke la mona?ino anime enprofundi?is en la paradizajn ?ojojn de la vivo en la nekonata, mistera postmorto; sed ?ia modera, malelasta fantazio sciis elsor?i al ?i sole la bildon plej simplan, plej primitivan...

Estis al ?i ?oje kaj agrable; sed tamen ?i sentis ian premitecon, ian moderan malkontenton kaj anka? ian trompi?on. ?i ne komprenis la kialon; ia dol?a melankolio ekregis ?in simile kiel la feli?an homon, kies animon trakuras la penso, ke li ne estas izolita kun sia ?ojo kaj feli?o...

Subite ?ajnas al ?i, ke en la malanta?o de la belega ?ardeno vidi?as ?iam pli granda perspektivo - kaj plej malproksime - ?i vidis konatan, tre konatan pejza?on: simplan vila?on kun ia simpla pre?ejeto kaj ne malproksime belan bienon.

Senvole ?i eksvingis la dekstran manon kaj levis la vualon. ?ia viza?o vidigas la nepriskribeblan ekridon de la kontenti?o - anta? ?ia spirita rigardo elsaltas la bildo de l' naska vila?o...

?i vidas la patron, la sanegan, rideman, ru?vangan viron - ?i vidas la patrinon, trankvilan, seriozan virinon kun la mieno de l' delikata boneco - ?i konjektas vidi anka? sin mem unue kiel infanon kaj tuj poste kiel virgulinon...

Kaj anta? ?ia spirita rigardo rapidege sekvas unu bildo la alian. Jen ?i vidas la patron sur la kampo kaj tuj poste apud la tablo kun la patrino - jen ?i mem sidas sur la genuoj de la patrino, karesas kaj kisas ?in kaj tuj poste ?i ku?as en sia infana lito a?skultante, kion la patro kaj la patrino rakontas.

?i rememorigas sin pri la servistoj kaj servistinoj, ?i rememorigas sin pri la kunulinoj el sia plej frua infaneco kaj el la a?o pli posta, ?i rememorigas sin pri la lernejo kaj la kunlernantinoj, pri la maljuna instruisto kaj la multo, multego da personoj kaj momentoj - entute simplaj, preska? ordinaraj, sed tamen karaj.

Subite elsaltis anta? ?i la bildo treege alloganta, kiam ?i en la vila?a veturilo kiel maturi?anta knabino proksimi?is kun la patrino al Praha por tie ?i eniri en la edukinstituton kaj la veturilo haltis sur la monteto, de kiu estis vidata Praha, ?us dronanta en la ru?a brilo de l' subiranta suno...

Sed tiu bildo rapide cedas anta? la bildo alia: ?i vidas sin mem en la pensiono - ?i vidas siajn novajn kunulinojn - ?i vidas anka? tiun, kiun pli poste ?ia koro tiel amis kaj kiu fari?is ?ia plej fidela amikino; la gracian, rideman blondulinon kun la profundaj, amplenaj, bluaj okuloj kaj kun glataj ru?aj vangoj, varmaj lipoj kaj kun tiu enviinda, senzorga penso, kiu facile transportas la homon trans ?iujn eblajn rifojn de la vivo.

?i vidas ?in kvaza? staranta anta? si - tiel klare, tiel plastike...

Oni ne povas imagi al si, kian inklinon ?i sentis al ?i, kiel ?i amis ?in. La plej varma amo fratina ne povas esti pli varma. Dum tri jaroj ili vivis preska? sen?ese sub unu tegmento, en unu ?ambro kaj tre malofte ili disi?is sole por kelke da momentoj. Unu sen la alia tute ne povis vivi, unu anta? la alia havis nenian sekreton, unuvorte, ili estis unu animo.

Kiel ekstra, kiel poezia estis tiu tempo, kiam ili tiel vivis kaj revis inter?an?ante ?iutage siajn revojn kaj dezirojn, ?ojante je la estonteco kun la plej ?armaj esperoj...

Multo, multego da tiuj ?armoplenaj revoj de l' juneco trakuris nun la animon de l' mona?ino -

Subite ?an?i?as ?ia mieno - la rideto de l' kontenti?o en la momento ?an?i?is en la malgajecon, preska? en la maldol?on: ?i konjektas vidi sian kunulinon feli?a...

?i vidas ?in sidanta apud la lulilo de l' propra infano -

Sed tuj poste denove ?an?i?as la mieno de l' mona?ino: la mieno de l' maldol?o transi?as en la mienon de l' rezignacio - sed tuj poste ?ia viza?o vidigas la mienon neesprimeble maldol?e doloran...

Anta? ?ia spirita rigardo ekaperis kvaza? timema ombro la staturo de l' pala, serioza studento -

Tiu imago sufi?is, por ke la panoramo de la bildoj elsor?itaj de la fantazio haltu...

La mona?ino ne povis rezisti ian strangan senton de l' ekfrosto. ?i eksvingis rapide la manon kaj mallevinte la vualon komencis la?te pre?i, kvaza? ?i volus forpeli la teruran ombron, kiu ?us estis trakurinta ?ian animon, la ombron fatalan, kiu estis la ?efa ka?zo, kial ?i por ?iam adia?is la mondon kaj ?iajn plezurojn, e? tiujn dol?ajn revojn, kiuj tiel feli?igis ?in ankora? anta? ne multaj jaroj...

?i perforte devigas sin al la pre?o.

La vortoj defluas de la lipoj; sed la ardo, kun kiu ?i ?iam anta?e enprofundi?adis en la meditadon pri la mistera esta?o, tute mankas al ?i... Kaj la malhela ombro, la nebula silueto, preteriras anta? ?i ?iumomente ?an?ante sian formon kaj vidi?ante jen pli klare, jen; pli nebule, sed dume sen?ese terurigante ?ian animon.

?i pre?as kvin minutojn, dek minutojn, kvaronon da horo...

Sed nenio helpas! La imago de l' nebula silueto estas pli potenca ol la pre?o.

Malrapide fari?as la imago pli klara, pli preciza, ?is fine denove staras anta? ?ia animo tiu sama pala, serioza, juna viro, kiu estis interrompinta ?in en la revema enprofundi?o...

Ankora? momenton ?i provas pre?i; sed la pensoj kaj rememoroj ?irka?flirtantaj la palan studenton ?iam batalas por sia rajto... Post ne longe la mona?ina kontra? sia volo ?esas pre?i - la rememoroj denove okupas ?ian animon...

?i rememorigas sin pri la momento dum la belega maja posttagmezo, kiam ?i, revenante kun sia nedisigebla kunulino el la pre?ejo de sankta Vito, unuafoje ekvidis lin anta? la pre?eja pordo...

?i rememorigas sin pri tio, ke estis al ?i tiam iel strange - ke li sen?ese okupis ?ian penson, ke pli poste ?i son?is pri li, unuvorte, ?i rememorigas sin pri ?iuj dol?aj kaj konataj detala?oj, en kiuj manifestas la naski?anta unua amo.

Dum kelke da momentoj ?ajnas al ?i, kvaza? ?i denove sentus emon al la vivo - kvaza? ?is nun ?i vivus tiel, kiel ?i tiam...

Subite aperas en ?ia penso bildo alia.

?i sidas mano en mano kun sia kunulino sub lar?bran?a ka?tano en la ?ardeno de l' pensiono... Estas a?tuna vespero - la luno preska? plena - ?irka?e sankta silento...

Ili rakontas, pli ?uste ili parolas silente, sed ?iumomente unu a? la alia eksilentas... Dum la tuta horo ili ne ekridis e? unu fojon, ili ne ek?ercis e? unu fojon - amba? estas ?iam pli silentemaj, ?is fine amba? kelkan tempon silentas...

Subite la kunulino stari?is kaj ?irka?preninte ?ian nukon fikse ekrigardis ?iajn okulojn...

"Berto!" ?i diris malla?te per la tremanta vo?o.

"Kion vi deziras, kara Henjo?" rediris Berto anka? malla?te.

Henjo silentis ankora? momenton kaj poste per la premita, interrompata vo?o komencis konfesi...

Per simplaj kaj tamen varmaj vortoj ?i rakontis, kiam kaj kiamaniere komencis ?ermi la amo en ?ia koro - poste ?i komunikis la tutan serion da detala?oj, kiuj klare pruvis, ke ?ia amo trovis e?on en la animo varme, arde amata.

Berto, estinte interrompita en la revema enprofundi?o, a?skultis komence kvaza? apatie; sed balda? la rakonto de l' kunulino ekinteresis ?in.

?ajnis al ?i, kvaza? ?i estus a?skultanta sian propran animon: Henjo pentris similajn maltrankvilojn, similajn dol?an premitecon kaj suferojn, kiuj jam de kelke da monatoj ?esigis la trankvilon de Berto. ?i sentis tiel neesprimeble dol?an doloron, tian fre?an esperon, kvaza? atendante, ke la plenumo de ?ia plej varma deziro estas tute certa.

Fine Henjo nomis la objekton de sia amo...

La spiro de Berto haltis, ?ia brusto konvulsie kunpremi?is, la koro komencis forte, konvulsie bati, la sango levi?is al la kapo. Perforte ?i kunpremis la lipojn por neniigi la ek?emon a? la ekkrion...

Henjo amis kaj estis amata de tiu sama pala studento, kiu estis kvaza? idolo de Berto...

La simpla kaj en la vivo tial ofta fakto, preter kiu la homoj en la pli malfrua a?o kompate ridetante transiras al la tagordo, tute dispremis Berton...

Vane kun la stre?ado de ?iuj siaj fortoj ?i penis neniigi sian maltrankvilon, ?uste la plej fortan animan uraganon, kiu tiel subite atakis ?in.

?i a?skultis ankora? momenton, poste eksaltis kun la malla?tigata ekkrio, ek?anceli?is kaj denove falinte sur la benketon ?i kovris la viza?on per la amba? manoj kaj da?re ekploris - Henjo penis trankviligi ?in. ?i demandas la ka?zon, insistas, petas - ?io estas vana...

Berto silentas kiel tombo; ?i ne malkovris la dol?an sekreton de sia koro...

De tiu momento ?i suferis nemezureble kiel ?iu, kiu ne volas a? ne povas konfesi siajn dolorojn al alia homo - kaj ?i ne povis, ne devis ilin konfesi...

Melankolio ekregis ?ian tutan animon. La mondo estis indiferenta al ?i; ?io, kion ?i ekvidis, fari?is malagrabla al ?i - ?i vivis sole por siaj mal?ojaj revoj kaj anka? por tiaj rememoroj.

En la unua tempo iafoje ?i havis okazon vidi la nemezureblan feli?on de sia amikino...

Ofte ?i a?dis ?in rakonti pri li, ofte ?i vidis ?in kun li, iafoje ?i e? parolis kun li kelke da ordinaraj, sensignifaj vortoj...

Sed ?i treege suferis en tiuj ?i kelkaj momentoj; kaj tio estis la ka?zo, ke ?i fine ser?is la rimedon kontra? sia anima malsano kaj forlasinte la pensionon revenis kun la rompita koro al la gepatroj en la naskan vila?on.

?i tie ?i vivis preska? en la tuta izoleco for de la mondo kaj ?iaj plezuroj. La izoleco kaj la meditema enprofundi?o en la rememoroj estis al ?i la plej karaj; ?i vivis kiel ?sanktulino?...

En la unua tempo ?i interkorespondadis kun la feli?a amikino.

La leteroj de Henjo, skribitaj kvaza? per la sango de la koro, dis?iradis la koron de Berto; sed la silenta suferantino respondadis ilin ?iam kun la senekzempla abnegacio...

Henjo pentris ofte sian feli?on per tiel vivaj koloroj, ke la okulo de Berto pleni?is per la larmoj dum la legado kaj multafoje ?i devis ?esigi la legadon, anta? ol ?i venis al la fino de la letero.

Sed tamen - kiel ofte okazas en la vivo - amba? amikinoj en la unua tempo interkorespondadis sufi?e ofte; pli poste ili iom laci?is en la korespondado kaj post tri a? kvar jaroj tute ?esigis ?in.

La beda?rinda, malfeli?a Berto restis tute sola kun sia doloro. Kvankam la gepatroj kaj la aliaj homoj klopodis per ?iuj fortoj revenigi la knabinon, iam tiel fre?an kaj sopirantan je la vivo, denove al la vivo, tamen ilia penado estis vana. ?i a?skultis trankvile ?iun kaj ?iam maldol?e ridetante nee ekskuis la kapon...

Kaj malrapide, sed tiom pli firme maturi?is en ?ia animo la intenco tute disi?i de la mondo.

Kaj kiam ?i estis maturi?inta, ?i estis anka? efektivigita: Berto eniris en la mona?ejon de l' ?kompatemaj fratinoj? kaj post unu jaro fari?is ?fratino? Magdaleno -

La asketa vivo mona?eja, kunigita kun la helpado al la mizeruloj, estis preska? tute neniiginta ?iujn pensojn pri la mondo ekstermona?eja; sed tamen ne povis la fratino Magdaleno rezisti la strangajn sentojn kaj pensojn, ?in periode atakantajn.

Precipe dum la silentaj noktoj a?tunaj, kiam la animo tiel volonte revas kaj meditas, kiam ?i lacigita de la pre?ado senvole enprofundi?is en la rememorojn, kiam ?i rememorigis sin pri la feli?a amikino - en tiaj momentoj ?i eksentis ?iam neesprimeblan dezerton en la animo, doloran premitecon, multafoje e? trakuron de la frosto kaj tuj poste denove febran ektremon -

Kaj tio okazis anka? nun, kiam ?i, genuante unuafoje en sia vivo anta? la kadavro dum la silenta nokto a?tuna, enprofundi?is senvole en la rememorojn tiel, ke ?i tute forgesis, kial kaj kie ?i trovi?as.

Bildo sekvas bildon anta? ?ia spirita rigardo - jen ?i estas klara kaj plastika, jen nebula kaj malklara, jen en la formo de simpla silueto...

Subite ekstere levi?is la vento kaj forte ekskuis la fenestrojn. Tiu ekbruo interrompis la fratinon Magdalenon en ?iaj meditemaj rememoroj.

Levinte la kapon ?i timeme rigardis ?irka? si kaj nur post kelke da sekundoj ?i tute rekonscii?is, kial kaj kie ?i trovi?as...

Sed ?i treege konsterni?is rekoninte, ke ?i ne trovas sin genuanta kaj ne havas plu la manojn kunmetitajn sur la pupitro por pre?i, sed ke ?i sidas sur la ?tupo, sur kiu ?i anta?e genuis, ke ?i havas la manojn preska? konvulsie kunpremitajn sur la genuoj kaj ke ?i havis anta? la momento la kapon profunde mallevitan al la brusto...

Rekonscii?inte ?i stari?is kaj denove genuis, kiel auta?e; ?i denove kunmetis la manojn kaj komencis pre?i.

Dum kelke da momentoj regis profunda silento, interrompata sole periode de modera ekkrako de iu vakskandelo. Subite la vento ekstere denove levi?is kaj ekfajfinte, kvaza? ie proksime la mu?o estus ekpepinta, longe kaj surde ekbruis, kiel en la malproksimo perdi?as la ekblekego de l' sova?a besto...

Tiu stranga kaj preska? teruriganta sono ekscitis momenton la pre?antan mona?inon.

?i turnis malrapide la kapon al la fenestroj - ?ajnis al ?i, ke tra la fenestroj ?i vidas la stelojn brili sur la firmamento; sed la ru?eta lumo de l' vakskandeloj rebrilanta de la vitro fenestra malhelpis la rigardon.

Momenton rigardas la mona?ino al la fenestroj. Jen ?ajnas al ?i, kvaza? ia flava lumo estus trakurinta anta? la fenestroj, simile kvaza? iu estus subite elirinta kun la lumo el la mallumo kaj tuj estinginta ?in...

Kaj samtempe kun la trakuro de la flaveta lumo levi?is ekstere la ventego pli sova?e ol auta?e kaj ekskuinte forte la fenestrojn, ?is ili ektintis, malfermis unu el ili.

Malvarma, preska? glacia vento turnis sin en la salono kaj ?irka?blovis anka? la fratinon Magdalenon. La kandeloj ekflagris, iliaj flamoj jen kuntiri?is, jen denove eksaltis - la salono jen mallumi?is, jen denove heli?is...

La mona?ino mekanike stari?is, levis la vualon kaj ?teliralite alproksimi?is al la fenestro, malfermita de la vento, por fermi ?in.

En tiu momento la fulmo denove trakuris la firmamenton.

La mona?ino farinte signon de la kruco iom cedis kaj deturnis la viza?on de la fenestro, tra kiu la surde bruanta vento kuris en la ?ambron.

?ia rigardo fiksis unue sur la flagrantaj vakskandeloj, poste sur la ?erko kaj la blankaj, de la vento modere ondigataj rubandoj de la florkronoj.

En la unua momento ?ajnis al ?i, kvaza? ?io ?irka? la ?erko vivi?adus, e? - kvaza? la kadavro en la ?erko kovrita per la blanka gazo ekmovi?us.

Malgra? tio ?i ne perdis la trankvilon, kun kiu ?i anta?e alpa?is al la fenestro. Turninte sin al la fenestro ?i fermis ?in kaj denove malrapide revenas al la pupitro. En tiu momento ekstere trakuris la fulmo pli forta. La mona?ino haltinte denove ekrigardis al la fenestroj - post la momento ?i eka?dis surdan bruon de malproksima ektondro...

Kelkan tempon ?i staris kvaza? en embarasoj, poste turnis sin kaj ?ia rigardo fiksis sur la ?erko. La vento estis iom levinta la blankan gazon. Estis vidataj du manoj, kruce metitaj sur la brusto -

Nenion plu ?i vidis ol du blankajn, kvaza? vaksajn manojn virinajn kaj malgrandan nigran krucon, sed tiuj manoj kvaza? mistere efikas la mona?inon: ?ia rigardo, kvaza? rigidi?inta, estas fiksita sur ili.

Momenton staras la fratino Magdaleno kiel statuo. En ?ia animo revivi?as la imagoj, kiujn al ?i elsor?is ?ia fantazio dank' al tio, kion ?i a?dis rakonti, sed la imagoj nun ankora? kreskas, e? - en ?ia animo naski?as novaj bildoj...

En la salono regas tamen profunda silento; ekstere la vento silenti?is kaj la vakskandeloj brulas rekte kiel anta?e.

Sed jen denove ekfulmo kaj tuj poste jam bruanta ekkrako de la fulmotondro. La fratino Magdaleno cedis, poste malrapide proksimi?as al la pupitro kaj jam volas genui, kiam la tomba silento denove estas interrompita.

Rekte anta? la mona?ino eksonis modera ekkrako - kredeble la ?erko...

La mona?ino ektremis.

Tuj poste eksiblis ekstere la vento kaj la frapantaj sonoj interrompas la da?ran bruon... Komencis forta pluvego...

La mona?ino momenton staras senmove; poste ?ia mano senvole apogas sin sur la pupitro - kaj la okulo estas denove fiksita sur la blankaj, kruce metitaj manoj de la kadavro.

Ekstere la vento fajfas kaj bruas ?iam pli da?re. Periode atakas la pluvo tiel forte la fenestrojn, ke la gutoj tamburas, kvaza? ili faladus sur la tintantan plata?on horizontalan. Fulmo ?iam pli rapide sekvas la fulmon, la krakado de la tondro estas ?iam pli brua.

?ajnas, ke la mona?ino havas nenian atenton por la furiozantaj elementoj.

?iaj okuloj estas rigide fiksitaj sur la blankaj manoj kun la nigra kruceto, en ?ia animo naski?as io kvaza? peka scivolo.

"Kiu vi estas kaj kial - kial vi tiel subite dis?iris la fadenon de la vivo?" ?i pensas. "Oni diris, ke vi estis juna, gaja kaj ?arma - kaj sur la rando de la tera feli?o... kaj tamen, tamen - Oh, se mi almena? povus legi la respondon sur via viza?o - sur viaj senbrilaj okuloj - sur via glacimalvarma mano!... Eble vi amis - arde, flame, pasie, freneze... Ah - jes, jes! Preska? ?ajnas al mi, kvaza? mi envius vin... Morti, kiam vi estis eltrinkinta la pokalon da amo ?is la fundo - morti en kelke da momentoj kaj mallonge post tiam, kiam vi estis elturninta sin el la ?irka?preno de la plej amata viro - oh, kiel enviinda estas tiu sorto rilate la sorton, kiam la vivo treni?as en la turmentoj animaj, kiam la korpa forto malrapide mortas, ?is fine la homo pereas - de senforti?o..."

Subite ?i mem interrompis sin en la pekaj pensoj. ?i ekpensis pri la postmorto. Senvole ?i ektremis kaj cedis...

?iaj okuloj estas ankora? fiksitaj sur la blankaj manoj de la kadavro. Post la momento, ne sciante la kialon, ?i malproksimi?as de la pupitro malla?te sur la pintoj kaj post kelke da minutoj staras apud la ?erko.

?i staras dum kelke da minutoj fikse rigardante blankajn, kruce metitajn manojn sur la brusto. ?i vidas sur ili bluajn vejnojn kaj sur unu fingro oran ringon...

En tiu momento falis ?ia rigardo sur la pli malhelan lokon sur la blanka vesto proksime de la koro - ?i rekonis sangan makulon.

Denove ?i cedis unu pa?on - ?ian animon trakuris la rememoro pri la lasta letero, en kiu la mortinta knabino estis adia?inta la siajn kaj kiu la? ?ia deziro estis metita sur la koron.

Sed ?us sur la brusto estas ?is nun metita la blanka gazo.

La fratino Magdaleno estas momenton en embarasoj. Subite ?i decidis. Farinte unu pa?on al la ?erko ?i levis iom tremantan manon al la gazo kaj forigis ?in.

La gazo sur unu flanko de la ?erko falis - sed la viza?o de la kadavro estas ankora? kovrita per la blanka gazo - la letero ku?as sur la koro...

Estas videble, ke la vesto ?irka? la koro estis forte sangmakulita; - sed la mona?ino rimarkis sole kelke da malgrandaj makuloj ?irka? la letero metita sur la koro - a? pro tio, ke la makuloj estis kretitaj a? pro tio, ke la vesto estis en la ?erko lerte faldita, por ke la makuloj ne estu videblaj.

Kaj denove ?i staris momenton senmove, kvaza? en embarasoj, ?u forigi anka? la gazon de la viza?o a? preni la leteron.

Fine ?i decidis. Per firma mano ?i levis la leteron, sub kiu aperis granda sanga makulo...

La mona?ino ektremis. Dum kelke da momentoj ?i tenis la leteron nedecidite en la mano, poste malrapide per la tremanta mano malfaldis ?in kaj komencis legi.

?i estis skribita de lerta mano, sed tremanta dum la skribado, ?ar kelkaj vortoj, e? tutaj frazoj estis preska? nelegeblaj...

Ekstere furiozis la uragano ?iam pli sova?e - dume la mona?ino pene legis la jenon:

"Kara patrino - kaj vi, patro - kaj vi, bona onklinjo!

Pro ?io, kio estas kara al vi, pardonu min! -

Mi ne povis fari alimaniere!

Mi adia?as vin sen maldol?o kaj sen ripro?oj. Mi ne ripro?as e? la patron, kiu la? sia opinio zorgante sole pri mia bono kaj feli?o, estis destininta al mi la fian?on, kiun mi tre ?atas kaj estimas, sed kiun mi malgra? tio ne povas ami.

Mi estus nur ?ar?o por li, - malvarma, glacia ?ar?o, kiu nepre devus maldol?igi al li la vivon kaj dum la tempo fari ?in tute netolerebla. Petu lin, ke anka? li pardonu min.

Mi amis, kiel vi scias - varme, sincere, mi amis arde, flame, pasie, e? freneze...

Kaj li, kiu dum la tuta vico da jaroj estis mia idolo, mia dio, ?us en la tago, kiam mi decidis, ke mi ne povas, ne devas fari?i edzino de alia viro, kiam mi decidis, ke mi forkuros kun li kaj suferos kune kun li la mizerojn de l' perdita ekzisto - li, kiu estis falinta tiel, ke li ne indas nomi sin homo, li - en la ?usta senco de l' vorto for?etis min de si - kiam mi falis sur la genuojn anta? li...

Ne malbenu min, ne kulpigu min je la peka faro kaj pardonu min! Mi ne povis fari alimaniere!

Kaj mi petas - insiste petas vin: ?io, kion mi konfesis al vi, restu por ?iam sekreto!

Metu min, mi petas, en la ?erkon en la sama vesto, kiun mi estus prenonta ?e mia edzini?a festo kaj kiu en kisos min an?elo de la morto - kaj tiun ?i leteron, en kiu mi ?ion konfesis al vi, metu sur la vundon de mia dispremita koro!

Kaj se iam iu el vi renkontos mian estintan kunulinon, kiu anta? kelke da jaroj estis mia fidela amikino kaj kiu lin, kiun mi estis adorinta, anka? vidadis ?oje - mi konjektas - e? amis - se vi rekontos Berton - komuniku al ?i -"

Fratino Magdaleno ne povis legi plu.

Jam dum la lego de l' unua parto de la letero tremis al ?i la manoj, dum la lego de la dua parto ?iaj okuloj pleni?is per la larmoj tiel, ke ?i legis kvaza? tra la nebulo, dum la lego de la lastaj linioj la letero elfalis el ?ia mano.

Freneza, malespera ekkrio eli?is el ?ia brusto. ?i ?anceli?is; sed tuj poste kvaza? rekonscii?inte ?i levis la tremantan manon kaj forigis la gazon, per kiu la viza?o de la kadavro estis kovrita.

?i konvinki?is tute.

?i ekvidis malvivan viza?on de sia estinta plej kara kunulino - ?i ekvidis la belan blondharulinon kun la revemaj, sed nun rigide eligitaj, kvaza? vitraj okuloj...

?ia spiro haltis, la brusto pene laboris; ?ia koro konvulsie kunpremi?is de la neesprimeblaj kompato kaj doloro. ?iaj okuloj pleni?is per la larmoj...

Dum pli longa tempo ?i ne vidis, nek a?dis - ?i staris apud la ?erko kvaza? rigidi?inta...

Ekstere furiozis la uragano kun ne?an?ita forteco. Blindigantaj fulmoj kruci?as sur la firmamento, la bruegado de la fulmotondro ne ?esas. La ventego fajfas, bruas kaj blekegas kvaza? furiozanta maro - la fenestroj tremante tintas, la gutoj de la pluvo terurige tamburas - sed la fratino Magdaleno, kiel estis jam dirite, ne vidas, ne a?das.

?iaj vangoj brulas, de la larmoj superver?itaj okuloj febre brilas, la lipoj estas konvulsie kunpremitaj...

Subite ekstere levi?is la vento kun la triobla forteco. Ek?eminte dolore, kvaza? la koro estus diskrevinta, ?i ekbruis profunde, poste alpremi?is al la fenestroj, ektintigis ilin kaj malfermis tiun saman kiel anta?e. Forta glacimalvarma aerfluo enpenetris tra la fenestro en la salonon kaj turnis sin ?irka? la ?erko. La flamoj de la vakskandeloj profunde klini?is, sed tuj denove ekflamis.

La ventego enblovis denove - pli forte ol anta?e kaj estingis tri, kvar kandelojn...

La salono iom mallumi?is. La mona?ino staras ankora? kvaza? rigidi?inta... En tiu momento la turnanta fluo de la ventego la trian fojon enpenetris la salonon kaj estingis la ceterajn kandelojn - la salono tute mallumi?is.

La uragano furiozas kun ?iam kreskanta furiozeco - sole la flamoj periode lumigas la salonon. En tiuj momentoj ?io eklumigita de la fulmoj havas aspekton preska? terurigan. Frosta fluo de la ventego turnas sin en la salono kaj movigas la rubandojn kaj la florkronojn - sole la fratino Magdaleno staras senmove.

Subite forte ekfulmis kaj tuj poste sekvis la surdiganta ektondro.

La fratino Magdaleno rekonscii?is el la agonia rigideco. En la momento de l' blindiganta ekfulmo ?ajnis al ?i, kvaza? la kadavro estus duone levi?inta en la ?erko...

La mona?ino dolore ek?emis kaj preninte la kapon per la amba? manoj ?i cedis ?ancelirante de la ?erko.

Tuj poste denove falis al ?i la manoj - ?i staras firme, sed ia neesprimebla timemo kunpremis ?ian animon. Malvarma ?vito aperis sur la frunto kaj la vangoj de la beda?rinda mona?ino - ?ia tuta korpo tremas - sed ?iaj piedoj estas kvaza? alfor?itaj.

Jen ekstere trakuris nova fulmo kaj denove ?ajnas al la mona?ino, kvaza? la kadavro estus levi?anta.

Tiun ?i fojon ?i ekkriis kaj kura?i?inte penas forkuri kun la stre?ado de ?iuj fortoj.

?anceli?ante en la mallumo ?i fine sukcesis atingi la pordon; sed la pordo estas ?losita.

?i pugnobatas ?in; ?i krias, petege krias - vane! Timo kaj teruro skuas ?ian korpon; ekkrioj sole eli?as stertore el ?ia ondi?anta brusto -

Jen nova fulmo - al la mona?ino ?ajnas, kvaza? la kadavro estus tute levi?inta en la ?erko.

Kun la kor?iranta ekkrio ?i kuras al la fenestroj; sed faletinte en la tuta mallumo ?i kapbatis la muron kaj falis sur la plankon -

Ankora? la tutan horon furiozis la uragano. La fulmoj terurige lumigadis la funebran salonon, la frosta vento turnis sin ?irka? la ?erko kaj ?irka?blovadis la febre ru?igitajn vangojn de l' sveninta mona?ino...

La fratino Magdaleno restis sen konscio - ?i restis sveninta dum kelke da horoj.

Nur matene, kiam la uragano jam longe anta?e ?esis furiozi, kiam la ventego silenti?is kaj ?esis la pluvo, nur kiam la suno jam longe estis levi?inta super la horizonto - la mona?ino rekonscii?is.

?i rekonscii?is ?ustatempe.

En la anta??ambro estis a?dataj pa?oj kaj vo?oj...

Pene, kun la stre?ado de ?iuj restintaj fortoj trenis sin la fratino Magdaleno al la pre?benketo -

Kaj kiam pli poste tiuj samaj virinoj, kiujn ?i estis vidinta vespere, malla?te malfermis la pordon kaj ?teleniris, ili vidis la mona?inon genui kiel vespere...

Sed kiam ?i fine levi?is por foriri en la mona?ejon, ?i ek?anceli?is kaj falis... Oni devis venigi la veturilon -

Kiom ?i estis suferinta, neniu scii?is, neniu e? supozis -

MODERNA MAGDALENO. Rimarko: En la rakonto ?Moderna Magdaleno? mi uzis

?ie la pronomon ?ci?, kie ?in uzis la a?toro, por ke

la traduko perfekte konsentu kun la originalo.

Kelke da scenoj el la silenta angulo de l' arbaro.

Minace kiel la neniigata pasio mallevi?as la peza a?gusta vespero super la arbarori?a, monta pejza?o en ?umava.6

La firmamento jam preska? la tutan horon estas kovrata de la pezaj, malbonportantaj nuboj, el kiuj tuj post la subiro de la suno elsaltadis senbrilaj fulmoj, akompanataj de la murmuranta tondrado.

Estas nenia dubo, ke plej balda? falos sur la jam tute mallumi?intan valon unu el tiuj da?raj uraganoj, kiuj iafoje furiozas la tutan nokton...

El la fenestroj de la ?asdomo la sole lo?ata konstrua?o en la tuta ?irka?a?o vibras tra la vespera mallumo ia flaveta lumo, lumiganta la ?ambron originalan kaj interesan.

?i estas kvarangula kaj vasta ?ambro kun ligna plafono, dividita parte per la breta muro en du partojn.

La malanta?o - la agrabla angulo kun du fenestroj plenaj de floroj - estas la dormo?ambro kaj de l' anta?o ?i estas dividita per la nigrobrunaj, duone disigitaj pordokurtenoj.

Unuavide oni ekkonas, ke ?i tie regis ankora? anta? nelonge la zorgema mano de l' amanta, belgusta virino. La meblaro estas simpla, sed ?ie oni povas vidi multe da elegantaj ornama?oj kaj la virinaj bagateloj.

Malgra? la videbla malordo, la? ?io ka?zita de la longa forestado de la mastrino kaj de tiutempa mastrumado de l' viroj ne tre ordemaj, la agrabla malanta?o posedas ian allogantan fre?econ, ekstreme kontrastanta la mal?ojan, malnovmodan anta?on.

Sur la konvenaj kaj nekonvenaj lokoj de la muroj estas pendigitaj cervaj kornoj, pafiloj, ?asponardoj kaj diversaj ?asiloj.

En la angulo dekstre staras granda kahela forno; anta?e estas pordo kondukanta al la koridoro, el kiu la forno estas hejtata kaj el kiu oni iras per la ?tuparo en la unuan eta?on a? tra la ?efa pordo en la korton, ?irka?atan de l' alta stangobarilo.

Sur la muro inter la forno kaj la nomita pordo pendas ligna horlo?o kun la kukolo. Apud la horlo?o en la direkto al la pordo oni vidas grandan portreton de juna viro kun melankolia mieno, vestita kiel arbaristo. Sub la portreto pendas orita kadro kun la fotografa?o de juna sinjorino en baltualeto; kaj sub ?i - revolvero.

En la muro kontra? la portretoj estas granda fenestro de bizara formo.

Kiam ajn ekfulmas pli forte, oni vidas tra tiu ?i fenestro la lumigitan korton kaj malproksiman nebulan silueton de tri krucoj starantaj sur nealta roko, al kiu kondukas tordolinia vojeto kaj kiu supreniras ?in ?is la krucoj.

Anta? la fenestro staras negranda tablo kaj, tute anta?e - kontra? la jam nomita pordo - trovi?as ankora? alia pordo, kondukanta al la korto. Proksime staras se?o, sur kiu estas ?etita malnova ?evaltuko.

Krom du ?rankoj kun libroj la?longe la muro maldekstre kaj alia necesa meblaro estas meze de l' unua ?ambro granda tablo el kverka ligno kun krucitaj piedoj - apud la tablo staras apogse?o, en kiu ?us sidas viro en arbarista vesto kun la kapo apogita sur la amba? manoj, kaj kelke da ordinaraj se?oj.

Sur la tablo brulas granda petrola lampo kaj apud ?i ku?as ia malfermita libro.

?io estas simpla, malnovmoda kaj malafabla kiel en la lo?ejoj de maljunaj fra?loj a? pli a?aj vidvoj, al kiuj la ?armo de la proksima ?irka?a?o, en kiu ili malofte pa?igas la tempon, estas tute seninteresa.

Malgra? tio oni povas anka? ?i tie ekvidi aldonojn renovigantaj la iaman virinan mastrumadon.

En la momento, kiam ni enkondukas la leganton en la ?ambron, oni povas vidi ankora? unu diferencon de l' kutimaj cirkonstancoj.

En la malanta?a ?ambro duone post la paravento oni vidas infanan liton, kiu estas ?ovita tiamaniere de la muro, ke ?i ne estas vidata de la pordo kondukanta al la korto. Apud la lito staras tablo kaj sur ?i botelo da akvo kaj malgrandaj teleroj, pokalo kaj kulero.

La nokta trankvilo estas interrompata en la ?ambro sole de l' unutona iro de la horlo?o kaj periode de la mu?o de l' vento, kiu iafoje modere tintigas la fenestrojn. Ekstere fulmas ankora? post longaj pa?zoj, kaj sole la murmuranta tondrado estas ?iam pli klara.

La viro en la apogse?o apud la tablo sidas senmove kiel statuo.

Nur kiam la horlo?o ekkrakis kaj la kukolo kantis la dekan, li levis la kapon kaj rigardinte dormeme ?irka? si, fiksis la rigardon sur la horlo?on.

"Kio estas?" deglitis malafable de liaj lipoj; sed tuj poste, kvaza? li estus tute rekonscii?inta, li diris silente, preska? dolore:

"Ah, tiel! Post la sendorme pasigita nokto venkis min la laceco. Mi ekdormis..."

Turninte poste la kapon al la infana lito en la malanta?o li levi?is singarde kaj senbrue.

Li estas viro ?irka?e sesdekjara de l' alta, ostoforta talio, nuba mieno, sunbrunigita viza?o, kovrita de grizi?inta, anta?e nigra plenbarbo kaj kun iom malafablaj, sed bonanimaj trajtoj.

La sola rekti?o malkovris, ke li posedas ankora? plenan forton de l' viro, ke li estas pasiema kaj ne estas bone inciti lin a? liajn pasiojn. La rekteco, kura?o kaj kategorieco vidi?as en ?iu trajto de la viza?o, kies brilaj nigraj okuloj sub la grizi?intaj brovoj ?ajnas preska? piki.

Levi?inte li staris momenton, poste sur la pintoj kaj plej singarde li ?teliris al la infanlito en la malanta?on.

Momenton li fikse rigardis la liton, vidigante doloran eksciton, poste same singarde ?telforiris en la anta?on, kie li haltis.

"Beda?rinda infano!" li ek?emis kun la dolora rezignacio. "Ci suferas - ci suferas - sen la propra kulpo..."

"Ah, Dio, Dio!" li ekplendis, silentinte momenton, en la tono de l' kompata ripro?o. "Kial - suferas tiu beda?rinda kreita?o tiel nemezureble? Kial? Al kiu kaj kiamaniere ?i faris ion malbonan?... Ankora? anta?hiera? ?i kuradis kaj petoladis, fre?a kiel cervino, gaja kaj plena de vivo... Kaj hodia? ?i ku?as la tutan tagon kvaza? duonmortinta - kaj sole la perioda sufoka tusado vekas ?in el la agonia duonkonscio..."

Jen eksonis la stertora ektuso de la lito el la malanta?o kaj tuj poste timeme ekkriis la siblanta infana vo?o:

"Mami - mami!"7

"Denove ?i vokas la patrinon!" ekpensis la viro en la anta?o kaj turninte sin kun rapida servemo alpa?is al la lito, de kiu levi?is al li du infanaj manoj kaj la infana vo?o siblante balbutis:

"Av?jo, av?jo! Kie estas mami?"

Sed la viro, alparolita tiel simple kaj tamen insiste ne respondis rekte tiun demandon.

La? ?io el diversaj motivoj li penis turni la pensojn de l' malsana infano al aliaj objektoj. Li komencis ?in amplene kaj iafoje e? infane dorloti, parolante parte al la infano, parte - esplorante dume ?ian staton - al si:

"Ci ne dormas, karuleto? Mi pensis, ke ci dormas kiel zizeleto8 Kaj ci kontra?e rigardas kiel strigeto."

?e tiuj vortoj li klini?is al la infano.

"Kaj ?u io doloras cin - ?u doloras? Kaj kie, karuleto, kie? ?u sub la mentoneto - en la gor?eto, kiel ci montras? Ah, ?i estas pasonta, karuleto - ci vidos!..."

Poste palpante la frunton de l' infano, la vangojn kaj la korpon, li da?rigis en tiu sama tono:

"Ci havas ja la frunteton tute malvarman - kaj anka? la vangetojn kaj la tutan korpeton!"

?e tiuj vortoj trakuris lian animon la esperplena penso, ke la infano, ne havante la febron - pri kiu li konjektis, ke ?i akompanas ?iun gravan kaj dan?eran malsanon - tamen ne estas malsana tiel grave kaj senespere, kiel ?ajnas.

"Kaj ?u ci deziras ion, karuleto - nenion? ?u ci volas trinki - ne?... Almena? mi ordigos al ci la kuseneton sub la kapeto. Ci ku?as ja ?i tie kiel perfekta friponeto. La litkovrilo estas de?etita - kunvolvita..."

Ordigante al la infano la kuseneton kaj la kovrilon, kun eldevigita petolemo li aldonis:

"?i tie estis kiel en la vulpejo... Tiel, tiel! Nun ci ku?os denove kiel princido - ?u ne?... Nu, ci vidas - mi anka? scias fari - ?ion, ?ion... Kaj nun ci ne tusas tiel konvulsie, kiel matene kaj la tutan posttagmezon. Kredeble tio estas bona signo. Lulu vin denove an?eleto, por ke la dol?a dormo cin refre?igu, refortigu, resanigu..."

En tiu momento li ekvidis, ke la infano fermis la okulojn kaj opiniante, ke ?i jam estas dormanta, li rekti?is.

Momenton kun dolora rezignacio li rigardis la infanon, kaj poste ?telirante de la lito kaj medite konsiderante li diris malla?te:

"?u fine tio estas sveno, anta?iranta la finan agonion?"

Tiu penso haltigis lin.

Volante konvinki?i li elpa?is ekstreme brue; sed la infano ne a?das kaj ne veki?as, simile kiel ?i ne veki?is la tutan vesperon dum kia ajn alia bruo.

Li bruigis poste la se?on kaj kelkafoje piedbatis, fikse rigardante la infanon; sed en la viza?o de l' infano ne ektremis e? unu muskolo.

"Do tamen - la svenoj?... Ah, Dio, Dio!" li dolore ek?emis, poste sen?ene elpa?is kaj trairinte la?lar?e la ?ambron rigardis la korton tra la fenestro.

Post momento li sin turnis.

Lia rigardo fiksis hazarde sur la portreto de l' melankolia juna viro sur la kontra?a muro kaj lia viza?o vidigis maldol?on,. Kiam la? la kutimo de l' homojizoluloj li komencis, duonla?te kaj fragmente paroli al la bildo:

"Nu, jen ci vidas, knabo, jen ci vidas!... Preska? mi ?ojas en tiuj maldol?aj momentoj, ?ar ci ne estas atestanto de ?io ?i - ?ar ci ne vidas cian infanon suferi kaj eble jam morti!

Kaj kiel severe, kiel ripro?e ci rigardas min - kvaza? ci volus diri, ke mi - cia patro estas kulpa je cia tuta doloro kaj malfeli?o!...

Vere - mi devis alie eduki cin, ol kiel mi cin edukis! Mi faris eraron, ?ar mi allasis, ke ci pasigu cian tutan vivon en la arbara solejo, ekskluzive en la societo de l' maljuni?anta patro.

Mi devis, la?bezone devige a? perforte, se e? por iom da tempo, forpeli cin en la mondon, por ke ci ekkonu la homan hipokritecon kaj spite la ?usteco de cia a?topsio pri la mondo ne estu tiel mola, tiel sentema...

Jes, jes - mi devis doni al ci okazon rigardi pli profunde en la vivoturnon, en la homajn korojn!... Mi faris eraron, ?ar mi ne devigis cin, ke ci akiru spertojn pri la gento virina, ke ci ekkonu, ke nenio estas tiel ?an?ema, nenio tiel perfida, kiel la koro de l' virino!...

Se estus tiel okazinta, certe tio, kio cin trafis, ne surprizus cin - kaj ne enpremus al ci la mortigan ilon en la manon...

Pardonu, knabo, pardonu al la pentofaranta patro la gravan, nepardoneblan kulpon - ?uste eraron! ?in ne ka?zis la malbona volo, sed la patra - eble anka? infana amo, kiu ne volis kaj ne povis malhelpi kian ajn cian emon. Mi edukis cin viro - en la plena senco de l' vorto - viro ?atanta honoron, viro, kies honoro ne estis ?imero...

Kaj ke la senmezura animdoloro faligis cin anta?tempe en la tombon, ke la trompita amo, la abomena perfido de l' malfidela edzino... Ne, ne! La? cia karaktero ci ne povis fari alimaniere. Estante en cia situacio mi sendube farus tion saman. Unu premo de risorto de l' revolvero - kaj en la momento la netolerebla sufero estus finita..."

Post tiuj ?i vortoj li ekrigardis timeme la armilojn pendigitajn sur la muro. Poste li aliris al la muro, deprenis la revolveron, pendantan sub la fotografa?o de l' sinjorino en la orita kadro kaj momenton rigardis ?in kvaza? relikvon.

Lia viza?o vidigas mienon ?iam pli doloran. Subite li sin turnis kaj rigardinte al la lito en la malanta?o li diris malla?te kaj mole:

"Ah - la infano - infano!..."

Alpa?inte kun la revolvero en mano al la tablo, li metis ?in sur la tablon - kaj kvaza? li estus nun rememoriginta sin pri la grava afero, li ekmurmuris:

"Sed kion faras la kuracisto? Kial li ne venas? La deka jam pasis kaj la kuracisto ne estas ankora? tie ?i..."

Sur lia dolore kuntiri?inta viza?o aperis turmenta nedecideco.

Fine li decidis.

Rapide li alpa?is al la pordo dekstre, malfermis ?in kaj enirinte la malluman koridoron ekfajfis per la fingroj, Reveninte poste en la ?ambron li a?skultis tra la duone malfermita pordo de l' koridoro.

Post la momento, vidigante malpaciencon, li ektiris forte du fojojn la tenilon de l' sonorilo apud la pordo kaj cedinte kelke da pa?oj li denove a?skultis.

En la koridoro eksonis malagrabla sono de lada sonorilo. Tuj poste estis a?dataj pa?oj de l' nudaj piedoj, malsuprenirantaj la ?tuparon en la koridoron.

Post kelke da sekundoj aperis anta? la pordo en la koridoro ?irka?e deksesjara knaba?o kun la fizionomio, rememoriganta pri la bonkoraj idiotoj. Li havis sole ?emizon kaj pantalonon pendantan sur unu ?elko kaj liaj nudaj piedoj levi?adis unu post la alia, kvaza? li starus sur la brulanta karbo.

"Ci dorma?is, Ki?jo!"9 brue bonvenis la maljuna viro alvokinta lin.

"Ne - ne - mi ne dorma?is!" senkulpigas sin la alparolito, penante kovri sian dormemon. "Mi ku?is sole..."

Kaj kun flatema servemo li aldonis:

"?u vi ordonas ion, sinjoro patro?"10

"Mi ordonis ja, ke ci ne ku?i?u anta? la alveno kaj foriro de l' kuracisto," intermetis severe la ?sinjoro patro?, sed tuj li demandis en la tono pli modera:

"Kion diris sinjoro doktoro, kiam li alveturos?"

Duone dormanta Ki?jo, ne povante tuj rememorigi sin pri tio, balbutis rememoreme:

"Kion diris sinjoro doktoro, sinjoro patro?"

"Nu, eniru!" invitas lin la sinjoro patro.

Ki?jo lamante timeme eniris kaj malferminte post si la pordon haltis malkura?e anta? ?i.

"Kion diris sinjoro doktoro - vi diras, sinjoro patro?" ripetis palpebrumante la ?tipforma kaj ?ibi?inta knaba?o, kies inflamitaj palpebroj ankora? duone fermi?adis, kaj poste aldonis decide:

"Mi ne scias. Mi ne estis ja en la urbo por la sinjoro doktoro..."

"Ah, mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro patro. "Sed ci ?eestis, kiam sinjoro Floriano revenis posttagmeze el la urbo kaj rakontis, kiel li sukcesis ?e la kuracisto. Mi volas scii, ?u li diris, ke la kuracisto alveturos je la deka a? je la dekunua?"

"Je la deka, sinjoro patro!" ?oje diris Ki?jo, ke li povas servi iom la kolerantan sinjoron patron. "Li diris, ke plej poste ?irka? la deka li estos ?e ni..."

"Sed la deka jam pasis!" rimarkigis la sinjoro patro.

Ki?jo, rigardinte la? la ekzemplo de l' sinjoro patro, sed preska? idiote, la horlo?on, da?rigis:

"Sinjoro Floriano diris, ke la sinjoro doktoro povas forveturi el la urbo je la kvina posttagmeze. Kaj ?ar oni bezonas kvin horojn por atingi nin per la veturilo, do je la deka tute certe..."

"Mi scias, mi scias!" intermetis malpacience la sinjoro patro. "Kaj mi sendis jam anta? duonhoro la sinjoron Florianon sur la senarban deklivon al la tri krucoj, por ke li rigardu, ?u la doktoro jam alveturas. Sed la sinjoro Floriano longe ne revenas. Kaj tial," li aldonis en la kategoria tono, "iru por vidi, kion li faras?"

"Mi?" ekbalbutis Ki?jo vidigante subitan konsterni?on.

"Nu, kiu alia?" rimarkigis bonanime la sinjoro patro. "Mi ne povas ja foriri de la infano. Kaj krom ni du estas neniu en la domo."

"Mi - mi - sinjoro patro -?" ekbalbutis Ki?jo denove, kaj poste pli kura?e aldonis: "Mi ne povas..."

"Kial ci ne povas?"

"Mi, mi, mi ne vidas malproksimen..." senkulpigis sin Ki?jo mallerte.

"Ne estas bezone, ke ci vidu. Sinjoro Floriano havas falkajn okulojn, kaj de la tri krucoj, kiam ekfulmas, oni vidas sur la ?oseo en la malproksimon je unu horo. Li jam diros al ci..."

"Sed mi - mi, sinjoro patro..." komencis Ki?jo en la tono ?iam pli timema kaj kunmetinte la manojn li finis konsternite:

"Pro Dio mi petas vin - ne sendu min tien!"

"Al la diabloj, knabo, kio okazas kun ci?" kriis la sinjoro patro kun la kolera ekmiro. "?u ci frenezi?is?"

Kaj kun severa kategorieco li ordonis:

"En la momento estu post la pordo!"

"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro," dolore ek?emis Ki?jo, falinte sur la genuojn anta? li, "ne sendu min! Mi - mi - timas."

"Malsa?ulo," respondis kolere la sinjoro patro. "Dum kvin jaroj li trakuras tage kaj nokte la arbarojn, ?irka? la ?asdomo kaj nun subite li timas kuri al la tri krucoj al la sinjoro Floriano!... Levi?u! Kaj - kuru! A? mi cin..."

Kaj dume li etendis la manon, kvaza? li volus devigi i?jon per Kla vangofrapo.

Morte timigita Ki?jo provas levi?i; sed lia konsterni?o estas tiel forta, ke li tuj denove falas sur la genuojn kaj kun la mieno kaj gestoj de l' turmentito li balbutas:

"Pro la kompato de Dio - sinjoro patro - mi - mi timas..."

"Kion?" intermetis la sinjoro patro, malla?tigante senvole la ridon, "?u eble proksimi?as la uragano? Ankora? ne falis e? unu guto. Kaj anta? ol komenci?os pluveti a? ventegi - ci estos denove hejme. A? ?u ci timas fulmon - tondron?"

"Ne, ne! Tion mi ne timas..." respondas Ki?jo pli memkonscie.

"Kion do? Parolu!"

"Mi - mi ne povas!" sonas la tremeganta respondo. "Kiel? ?u ci ne povas paroli?"

"Jes!" certigas Ki?jo. "Mi ne povas paroli - mi ne devas..."

"Ci ne devas paroli? Kial ci ne devas?"

"Vi mem, sinjoro patro, malpermesis tion al mi...," respondis nun Ki?jo malpli konsternita.

"Ah, tiu sensenca?o?" deglitis al la sinjoro patro de la lipoj, kiu ?us rememorigis sin, ke oni jam unufoje parolis pri tio.

"Oh! sinjoro patro, tio ne estis sensenca?o!" oponis Ki?jo. "La unuan fojon - eble... Sed mi - mi..."

Jen li haltis por la momento kaj poste aldonis decide:

"Anta? mi la nigra sinjorino aperis jam tri fojojn!"

"Ne balbutu!" ekkriis la sinjoro patro interrompante lin.

"Ne, ne, sinjoro patro!" ?uris Ki?jo. "La vivanta Dio en la ?ielo min vidas kaj a?das, ke..."

"Estas jam sufi?e!" ekriis la sinjoro patro kaj akre ordonis: "Levi?u!"

Ki?jo obeis malkura?e kaj timeme ?irka?rigardis.

"Kaj parolu!" ordonas plie la sinjoro patro.

"Kiel mi volis al vi, sinjoro patro," komencis malrapide Ki?jo, "jam anta?hiera? rakonti..."

"Kaj mi interrompis cin post la unuaj vortoj, ke ci ne parola?u!" intermetis la sinjoro patro.

"Mi eliris," da?rigis Ki?jo ?iam pli kura?e, "anta?vespere kun malgranda Ema?jo11 - kiam li estis ankora? sana kiel fi?o - al la kaplo apud la fonto, post la unua senarba?o..."

"Kaj tie vi petolis, ?u ne vere?"

"Jes, sinjoro patro, ni petolis!" konfesis sincere Ki?jo.

"Mi faris tiel (dume li montris per gestoj, ke li estis ?evalo kaj Ema?jo la rajdanto) kaj - poste ni kaptadis papilietojn por li..."

"Kaj Ema?jo kuradis kun ci!" intermetis la sinjoro patro en la tono de l' maldol?a ripro?o.

"Ho ne, sinjoro patro!" certigis Ki?jo. "Ema?jo ne kuris. Li sidis en la herbo anta? la kaplo kiel kokideto kaj sekvis min sole per sia rigardo, kiel mi kaptas la papiliojn. Sed li rigardis iel malgaje - eble ?i tiel (dume Ki?jo mallevis la kapon kaj imitis la malgajan mienon de l' fizionomio de Ema?jo) - ke mi kompatis lin... La papilietoj ne ?ojigis lin kiel alifoje, ?is mi kaptis al li la papilion kun la mortkapo... Kaj kiam mi montras ?in al Ema?jo, Ema?jo ?oje eksaltis... Sed jen - mi ne scias, kiel kaj kial - li montris per la maneto malanta?en... Kiam mi turnis min - hu! frosto trakuris mian dorson kaj la papilio elglitis al mi el la mano... En la densa?o post la senarba?o - proksimume du cent pa?ojn de ni - staris nigra sinjorino kaj ?i tiel (dume li imitis la misterajn signojn) ?i vokis nin per la signoj. Sed en tiu ?i momento en nia ?asdomo komencis la hundoj boji, kaj la nigra sinjorino malaperis..."

"Sed ?i tion ci volis rakonti al mi jam anta?hiera?!" rimarkigis la sinjoro patro, kiu a?skultis pacience.

"Sed vi, sinjoro patro, malafable krie interrompis min, ke mi havis halucinacion - a? ke la sentoj min trompis - a? kio do... Kiam mi poste la samon rakontis al sinjoro Floriano, li mokis min. Li diris, ke tio estis neniu nigra sinjorino, sed iu virina?o kolektanta sekajn bran?ojn a? fungojn a? fragojn... Sed tio ne povas esti! En la ?irka?a?o de nia ?asdomo mi neniam vidis iun virina?on... Kiam mi diris tion al sinjoro Floriano, li rediris, ke mi povas konvinki?i, Li diris, ke - ironte denove en la arbaron - mi prenu kun mi iun hundon..."

"Kaj ?u ci konvinki?is?" intermetis la sinjoro patro preska? scivole.

"Jes, mi konvinki?is, mi konvinki?is!" certigis la knaba?o kun la mistera teruro.

"Kaj kiamaniere - mi petas cin?" demandis sarkasme la sinjoro patro.

"?i tiel, sinjoro patro!" ekparolis Ki?jo pli kura?e. "Hiera? vespere, kiam vi sendis min al la vulpkavo, mi fajfe alvokis Dianon. Kaj ni kuradis tra la arbaro. Sed jen subite, mi ne scias kiamaniere, aperis la nigra sinjorino la duan fojon anta? mi... Kaj denove la frosto trakuris mian dorson - mi tremis, kvaza? mi havus febron. Sed tamen mi jam ne ektimis tiel, kiel anta?hiera? kaj mi instigis Dianon kontra? la nigra sinjorino..."

"Nu - kaj Diano?"

"?i ekbojis kaj kvaza? furioza kuris al la densa?o... Sed anta? ol ?i atingis la lokon, kie staris la nigra sinjorino kaj vokis min per la signoj, la nigra sinjorino denove malaperis..."

"Sed Diano? Kion faris Diano, kiam malaperis la nigra sinjorino?" demandis pli scivole la sinjoro patro.

"Vi e? ne kredus, sinjoro patro!" respondis Ki?jo kun la netrompebla certeco. "De la loko, kie malaperis la nigra sinjorino en la densa?o, mi staris proksimume cent kaj duonon pa?ojn kaj mi vidis tute bone tra la arboj kaj la densa?o, ke Diano ?oje saltas kaj kuras ?irka? io. Post la momento ?i revenis al mi kaj flatis min, kvaza? ?i estus trovinta iun konaton en la arbaro."

"A? neniun!" rimarkigis la sinjoro patro, kiu kvankam a?skultante atente tamen ne kredis. "Videble anka? hiera? ci havis halucinacion, kiel anta?hiera?."

"Ho, ne, ne! sinjoro patro - eterna Dio min a?das kaj vidas, ke mi parolas veron!" ?uris Ki?jo.

"Ne ?uru!" admonis lin la sinjoro patro. "Malsa?ulo, kial ci prenis kun ci en la arbaron la bonan Dianon, kiu sen?ese vagas libere kaj bojas preska? neniun. Kial ci ne sen?enigis la furiozan Neron? Tiu certe ne saltadus ?oje ?irka? la nekonata persono, se tiu estus efektive en la densa?o."

Sed e? tiu ?i kontra?diro ne embarasigis Ki?jon.

"Eble, eble!" rimarkigis tiu ?i ?anceli?e, sed tuj poste li aldonis decide:

"Sed kredu, sinjoro patro, ke e? la furioza Nero ne farus malbonon al la nigra sinjorino."

"?u efektive?" ekmiris la sinjoro patro ne kredante. "Kial do?"

Tiun ?i fojon Ki?jo ne respondis la demandon rekte, sed iel malrekte, dirante:

"En la pasinta nokto la nigra sinjorino aperis anta? mi la trian fojon."

"Sed la? kio ci ju?as, ke e? la furioza Nero ne difektus ?in?" insistis la sinjoro patro.

"Nu - mi ne scias tion!" respondis la demandito, vidigante videblajn embarasojn. "Sed en la pasinta nokto... Eble vi memoras, sinjoro patro, ke hodia? en la nokto ?iuj tri hundoj furioze bojis?... Ili vekis min... Mi levi?is, por rigardi, kio okazas... Kaj kiam mi staras apud la fenestro kaj rigardas la korton - la luno estis post la nuboj - mi vidas en la duonlumo, ke sur la tordolinia roka vojeto de la tri krucoj - sur la senarba deklivo kuras iu ombro... Post la momento ?telproksimi?is tiu ombro al la posta pordeto en la barilo, kaj mi ekvidis la nigran sinjorinon - la trian fojon... La frosto trakuris mian dorson. Mi volis ekkrii, sed mi ne povis. Kaj mi staris tiel kvaza? ?toni?inta kaj rigardis la korton... La bojado de l' hundoj ?esis - anka? Nero, kiu anta?e minacis dis?iri la ?enon - silenti?is... Poste mi vidis, ke la nigra sinjorino ?telproksimi?is ?is tien ?i - al tiu ?i fenestro (dume montris Ki?jo la grandan fenestron rigardanta la korton, tra kiu oni povis vidi el la ?ambro ?is la tri krucoj sur la senarba deklivo) kaj rigardis internen..."

La sinjoro patro estis konvinkita, ke estas tute neeble, ke fremdulo povu en la nokto ?telproksimi?i en la korton kaj al la fenestro - ?ar en la korto tute libere kuras du hundoj kaj la tria, plej furioza, estas ligita al la ?eno apud la pordo, tra kiu, la? la rakonto de Ki?jo, la nigra sinjorino eniris la korton. Sed malgra? tio tamen li demandis ankora? Ki?jon:

"Kaj kion ci vidis plie? Kiel kondutis la nigra sinjorino?"

"Nu - ?i malaperis," respondis la demandito kun la konvinka certeco, "same, kiel ?i estis aperinta - kiel ombro..."

Nur post tiu ?i lasta eldiro la sinjoro patro tute konvinki?is, ke ?i tie estis ia optika trompo; a? ke Ki?jo havis ian halucinacion.

"Jen ci vidas, ci havis ja denove halucinacion!" li rimarkigis bonkore, "a? la hazarda bojado de l' hundoj vekis cin el la profunda dormo kaj en la dormemo ?ajnis al ci, kvaza? ci estus vidanta -"

"Ho, ne, ne, sinjoro patro - eterna Dio vidas kaj a?das min, ke mi parolas la veron!" intermetis Ki?jo kaj ripetis la certigon: "La nigra sinjorino aperis anta? mi jam trian fojon - trian fojon -"

"Eh, sensenca?oj!" grimacis la sinjoro patro, kiun jam lacigis la babilado de l' knaba?o pri la optika trompo.

"Sed nun estas nenia helpo!" li aldonis kategorie. "Ci devas iri por vidi, kion faras sinjoro Floriano."

Ki?jo, kiu rekonscii?is iom dum la interparolo, post tiu ?i ordono denove konsterni?is.

"Pro la kompato de Dio - sinjoro patro!..." li ek?emis, kunmetante denove la manojn.

"Timemulo! Rigardu!" diris la sinjoro patro admone kaj preninte la knaba?on je la mano, trenis lin al la fenestro, rigardanta la korton. "Rigardu! Kiam ajn ekfulmas, oni vidas de tie ?i ?is la tri krucoj sur la senarba deklivo. Kaj se ci prenos kun ci la hundon, ?i flarsentos la homon kaj - se ci volas - anka? la nigran sinjorinon je kvin cent pa?oj..."

"Dianon kaj Vulkanon havas sinjoro Floriano!" kontra?diris ?anceli?e Ki?jo esperante, ke la sinjoro patro tamen moli?os.

"Sen?enigu Neron!" ordonis la sinjoro patro.

"Ne, ne, sinjoro patro!" ek?emis konsternita Ki?jo. "Mi - mi..."

Sed li ne finis la balbuton. Lia natura kaj tamen tiel ridinda timo fine indignis la sinjoron patron.

"Sufi?e," li kriis kun tiel kategoria severeco, ke estis neeble plu kontra?stari. "En la momento estu post la pordo!"

Ki?jo, tremante per la tuta korpo kaj vidigante mortan timon, ?teliris timeme al la pordo.

"Kaj tie ?i - prenu ?i tiun ?evaltukon!" diris la sinjoro patro. "Se pluvegus... Mi pensas, ke jam gutas."

Ki?jo ?telirante revenis, prenis la ?evaltukon, ?etitan sur la apogilo de la proksima se?o, metis ?in sur la kapon kaj ?telirinte al la pordo, malfermis ?in kaj klakante per la dentoj eliris en la korton.

Sinjoro patro, kiu nube silentante rigardis la konduton de Ki?jo, aliris al la sojlo de l' malfermita pordo por vidi, kion faras la knaba?o.

Sed pro la tuta mallumo li vidis nenion. Post la momento li eka?dis la ektinton de la ?eno, poste la ?ojan ekbojon kaj fine la furiozan bojadon de granda hundo.

Ju?ante la? tio, ke Ki?jo plenumis lian ordonon, li kriis en la mallumon:

"Tiel, Ki?jo, tiel!"

Kiam ekfulmis poste, kaj la sinjoro patro vidis, ke Ki?jo jam foriris kun la hundo, li kriis ankora? unufoje:

"Ki?jo! Ki?jo! Ne iru sur la vojo por la veturiloj! Iru renkonte al sinjoro Floriano sur la roka vojeto!"

Kaj vidante ?e la plej proksima ekfulmo, ke Ki?jo plenumis anka? tiun ?i ordonon, li cedis, fermis la pordon kaj enprofundi?inte en la pensojn li aliris al la tablo kaj apogis la manon sur unu ?ia ekstrema?o...

* * *

La duonridinda sceno, dum kiu la sinjoro patro por kelke da minutoj estis forgesinta la staton de l' aferoj en la domo, preska? subite ?esis interesi lin.

Momenton li staris sendecide, fikse rigardante la plankon rekte anta? si. Subite, levinte la kapon, li turnis ?in al la horlo?o.

"Kiel limake trenas sin tiu tempo! ?iu sekundo fari?as minuto!" trakuris en lia cerbo.

En tiu momento ekstere la ventego surde ekbruis, kvaza? de malproksime estus alveturanta veturilo.

La sinjoro patro momenton stre?e a?skultis kaj konvinki?inte, ke la vento sole ek?emegis, denove enprofundi?is en la pensojn.

Sur la viza?o de l' maljuna viro denove aperis la maltrankvila zorgemo.

"Beda?rinda, beda?rindega infano!" li diris malla?te. "?i ku?as senmove - kvaza? ?i dormus trankvile... Kaj dume... Oh, kia pena levi?ado de la brusteto kaj kia malfacila, fajfanta spirado!... - Ah, Dio, Dio - preska? ?ajnas al mi, ke ?i ku?as jam mortanta - en ridigeco..."

En tiu momento post la pordo de l' koridoro, el kiu anta? kelka tempo estis ?anceli?e alveninta la dormema Ki?jo, eksonis surda sono, kvaza? iu en la mallumo singarde palpanta homo estus kunpu?i?inta kun io.

La sinjoro patro klinita super la tablo, rekti?is kaj ekrigardis al la nomita pordo.

Sen embarasoj li aliris al la pordo, malfermis ?in kaj demandis en la mallumon:

"Kiu estas ?i tie? Sinjoro Floriano, ?u vi estas ?i tie?"

Anstata? respondo eksonis la pene malla?tigata ek?emo el la malluma koridoro.

"Kio okazis? Kial vi malrapidas?" demandis rapide kaj kun la modera ekmiro la sinjoro patro, rekoninte Florianon la? la ek?emo.

Kaj ne atendante la respondon li alpa?is al la tablo, prenis de ?i la lampon kaj eklumigis la koridoron.

"Kio okazis?" li ekmurmuris surprizite. "Sinjoro Floriano sur la tero?"

Starigante la lampon sur la se?on apud la pordo, li diris malla?te:

"Atendu, atendu! Mi helpos vin!"

Poste li eniris la koridoron, sed tuj denove revenis en la ?ambron; dume el la koridoro eksonis tremeganta malagrabla vira vo?o, akcentiganta pene kelkajn silabojn:

"Ah - mi dankas, sinjoro patro - estas jam bone... En la mallumo iel mi sole ek?anceli?is..."

Dume, kiam la sinjoro patro, preninte la lampon de l' se?o apud la pordo starigis ?in denove sur la tablon - eniris - ?uste ?anceleniris - el la koridoro en la ?ambron viro ?irka?e kvardekjara, malgracia, de nesimpatia fizionomio, havanta sur si simplan veston de l' arbara adjunkto.

Lia dekstra vango kaj la amba? manoj estis sangmakulitaj; la vesto kaj la ?apelo malpurigitaj de la koto, kvaza? ili estus rulintaj en ?i.

Se oni ne vidus la? lia mieno, ke li ka?as doloron per ?iuj fortoj, oni povus ju?i, ke la homo estas tute ebria.

Kiam la viro eniris, ekparolis la sinjoro patro ankora? duone turnita de li:

"Anta? la momento mi sendis Ki?jon, sinjoro Floriano, al la tri krucoj. Sed dume vi estas jam tie ?i!"

Turninte sin al la alveninto kaj rimarkinte lian beda?rindan situacion, li ekmiregis:

"Pro Dio, kio okazis? ?u vi..."

"Nenio, tute nenio!" respondis murmurante la sinjoro Floriano, kies maldekstra vango estis turnita al la sinjoro patro. "Sinjoro doktoro - jam alveturas..."

"Efektive?" rimarkigis kontente la sinjoro patro kaj kun la zorgema ekmiro demandis:

"Sed kio okazis al vi?"

"Nenio, tute nenio, sinjoro arbaristo!" senkulpigas sin Floriano, poste interrompe kaj tremegante li raportas:

"Post kelke da minutoj la sinjoro doktoro estos ?i tie. De la roka balkono - ?irka?e tri cent pa?ojn de la tri krucoj - mi ekvidis - tri fojojn, kiam ekfulmis, la proksimi?antan veturilon..."

"Mi dankas vin, sinjoro Floriano! Sed kio okazis al vi?"

"Nenio, tute nenio!" ripetas la demandito, unutone akcentigante kelkajn silabojn, kvaza? por la klara el parolado mankus al li la sufi?a nombro da anta?aj dentoj.

Samtempe li volis ekiri; sed li sole ek?anceli?is.

"Vi ?anceliras! Kio okazis al vi?" insistis zorgeme la arbaristo.

"Nenio, tute nenio!" murmuris kun la laciga unutoneco la sinjoro Floriano kaj volis aldoni ion; sed li diris sole kelke da vortoj:

"Sinjoro doktoro sendube..."

?e tiuj ?i vortoj li turnis sin al la arbaristo tiamaniere, ke tiu ?i ekvidis lian sangmakulitan viza?on kaj interrompis lian parolon per la vortoj:

"Vi estas ja ne sole malpurigita de la koto, sed anka? sangmakulita..."

"Jes, mi estas sangmakulita..." ripetis apatie la sinjoro Floriano, rigardante siajn sangmakulitajn manojn.

"?u vi faletis?" demandis kompate la arbaristo.

"Ne, ne!"

"Kio do okazis? Parolu!"

"Mi falis de la roka balkono!" konfesis fine kun la vira honto la sinjoro Floriano.

"Sed tio tamen estas ne klarigebla!" kontra?diris la arbaristo. "Dum la momentoj, kiam ekfulmas, estas ekstere preska? tiel lume, kiel dum la tago. Kaj vi, viro tiel singarda, lerta, kiu anka? en la tuta mallumo..."

Tiel parolante li proponis per gesto al li la se?on, mem starante.

"Kaj tamen tiel okazis!" ekmurmuris la sinjoro Floriano, sidi?ante pene sur la se?on.

"Sed kiel - kiel tio povis okazi? Klarigu al mi tion!"

"Mi ektimis!" sincere konfesis la sinjoro Floriano.

"Kiel? Vi, viro tiel forta, kura?a -"

"De l' teruro kaj konsterni?o mi perdis por la momento la konscion!" konfesis la ?ajne kura?a arbara adjunkto.

"De l' teruro kaj konsterni?o?" ekmiris la arbaristo, nekredante la propran a?dsenton.

"Jes, sinjoro patro... Kial mi ne dirus la veron?..."

"Kaj kia estas la ka?zo?" demandis subite la arbaristo kun la akra severeco. "La tuja perdo de l' sentoj - la teruro kaj la konsterni?o - ?io tamen devis havi ian ka?zon."

"Kompreneble!" respondis firme la sinjoro Floriano. "La sango rigidi?is ?e tio al mi..."

Poste kvaza? konsiderante, ?u konfesi ?ion a? ne li aldonis:

"Anta? mi, sinjoro arbaristo - kial mi ne dirus tion - simile kiel anta? Ki?jo - aperis la nigra sinjorino..."

La efiko de tiuj ?i vortoj estis tiel eksterordinara, ke la arbaristo rigidi?is, kvaza? oni estus komunikinta al li raporton tute neatenditan.

"?u anka? vi, sinjoro Floriano?" li ekriis kun la malafabla severeco kaj maldol?a ripro?o. "La viro, kiu kun mia mortinta filo dum pli ol dudek jaroj tage kaj nokte trairadis ?iujn ?irka?ajn arbarojn, profunda?ojn kaj intermontojn - ?u anka? vi kredas tian malsa?an fabelon, kiel la malsa?a Ki?jo?"

Sed e? tiu ?i akra ripro?o ne detimigis la arbaran adjunkton.

"Mi ne kredas, sinjoro patro!" li respondis serioze kaj en la tono tute konvinka. "Sed estas malfacile ne kredi, kiam la homo per siaj propraj sentoj - konvinki?is."

"Kaj ?u vi konvinki?is?" intermetis grimace la arbaristo. "Kaj kiamaniere, mi petas vin - kiamaniere?"

"Mi ?ion rakontos simple kaj sincere!" komencis la konfeson la sinjoro Floriano. "Kiam starante sur la ?tona balkono mi ekvidis en la malproksimo la alvenantan veturilon, mi volis konvinki?i ankora? la trian fojon. Tenante la manplatojn super la okuloj mi fikse rigardis la lokon, kie ?i ?us povus esti, kaj mi atendis la ekfulmon. Post la momento efektive ekfulmis, du fojojn. Unue mi ekvidis la veturilon kaj la alian fojon, hazarde rigardinte al la tri krucoj, mi vidis en la interspaco de du cent pa?oj tute klare, ke apud la meza kruco levi?is nigra staturo de l' virino kaj - kiu etendis la manojn..."

"Halucinacio, simpla halucinacio!" kontra?staras la arbaristo kun la glacia trankvilo. "?u vi ne havis hundojn?"

"Mi havis Dianon kaj Vulkanon - amba? ligitajn al unu rimeno. Kaj mi konfesas - la amba? hundoj jam anta? la momento flarsentis ion..."

"Kaj ?u vi instigis ilin kontra? la teruriga fantomo por konvinki?i, ?u tio ne estas simpla halucinacio?"

"Mi ne instigis ilin..."

"Nu, jen vi vidas!" intermetis kun la kontenti?o la arbaristo.

Sed la sinjoro Floriano ekskuis la kapon, dirante:

"La hundoj el?iris sin el mia mano..."

"Nu, kio okazis?"

"Kaj furioze bojante ili kvaza? vetkuris al la tri krucoj..."

"Kaj kio poste?"

"?irka?e regis tuta mallumo!" komencis la sinjoro Floriano konfesi la ?efan ka?zon de sia konsterni?o. "Mi a?dis sole la bruadon de l' vento kaj la bojadon de l' hundoj. Subite la bojado moderi?is kaj post la momento tute ?esis. Kaj kiam poste denove ekfulmis post kelke da sekundoj, mi ekvidis apud la meza kruco duone levi?intan, malluman staturon de l' virino kaj apud ?iaj piedoj sur la ventroj rampantajn amba? hundojn. Kaj nur en tiu ?i momento tiel atakis min la teruro, ke forgesinte, kie mi staras, senvole mi cedis kaj falis en la densa?on en la profunda?o sub la roko."

"Kaj kion faris la hundoj? ?u ili restis apud la tri krucoj?" demandis la arbaristo nekredante ankora?, kiam la sinjoro Floriano finis sian simplan rakonton.

"Kiam post pli longa tempo mi rekonscii?is," respondis la adjunkto, "mi a?dis ilin vagi ?irka? mi. Mi ekfajfis - kaj amba? alkuris al mi..."

"Kaj ?u vi ne iris poste al la tri krucoj?"

"Mi e? ne ekpensis pri tio!" konfesis la sinjoro Floriano. "De la teruro mi estis preska? sen konscio kaj tiel vundita falinte de la roko, ke neniigante la doloron sole kun peno mi atingis la ?asdomon kaj falis ankora? en la malluma koridoro."

"Nu, tiel, kara sinjoro Floriano!" konvinke kaj bonkore respondis la arbaristo. "Fine ni alvenis feli?e - al io sa?a."

"Kion vi pensas, sinjoro patro?"

"Se vi tuj sekvus la amba? hundojn al la tri krucoj, vi konvinki?us tute certe, ke tio - kio ?ajnis al vi malluma staturo virina - estis sole simpla halucinacio. Kion vi pensas?"

Tiuj vortoj estis parolataj kun tiel serioza konvinko, ke fine la sinjoro Floriano mem komencis dubi pri la mistera fantomo.

"Estas eble!" estis ?io, kion li diris en la tono de l' homo duone konvinkita.

"Nu tiel!" diris kontente la arbaristo, kaj poste aldonis zorgeme:

"Sed nun, kara sinjoro Floriano, rapidu lavi vin kaj ku?i?u! - Mi ne bezonas plu viajn servojn. Ki?jo, kiam li ne trafos vin apud la tri krucoj, revenos post la momento kaj faros, kio estos necesa."

La arbaristo preninte de la tablo la lampon, lumigis al li la koridoron kaj post la momento diris al li en la tono de l' bonkora intimeco:

"Se vi bezonos ion, sinjoro Floriano, komuniku tion al mi!"

* * *

La arbaristo ferminte la pordon post sia foririnta adjunkto, alproksimi?is ?telirante al la tablo kaj stariginte sur ?in la lampon, enprofundi?is en la pensojn.

En lia cerbo turnis sin pensoj, kiuj estis en la plej granda rilato kun la alveturo de la kuracisto.

Unue li ekpensis, ke fine proksimi?as la decida momento, kiam li scii?os pri la malsano de l' infano, ?u ?i estas resanigebla a? ne.

Kaj mirinde.

Anta? la momento li deziris ankora?, ke la kuracisto estu jam ?i tie kaj diru pri la malsano sian sinceran opinion - sed nun kiam la kuracisto estas jam sole kelkcenton da pa?oj de la domo, ?ajnas al li, la turmentato de la zorgoj, ke alveturas ne la konsolanto, sed la demono, kiu ?an?os la doloran, sed tamen ankora? esperdonan, kvankam ?ajne, malcertecon per unu vorto, per unu gesto en la neniigeblan senesperon.

Dume preska? senvole li ?teleniris en la malanta?on kaj de la interspaco de kelke da pa?oj rigardis la infanon ku?antan sur la lito kaj kvaza? jam mortantan.

"Sed kial - kial mi estas tiel alligita al tiu ?i kreita?o?" li ekpensis. "Kio estas por mi tiu ?i beda?rinda, apena? kvinjara vermeto kun la malpreciza spirita fizionomio anstata? la matura filo, kiun mi edukis mem, kun kiu mi vivis sub unu tegmento pli longe ol kvardek jarojn, kiu dum tiu longa tempo estis ne sole bonega filo, sed anka? mia bonega amiko - kaj super kies sangmakulita kadavro tamen mi ne ellasis e? unu larmon?...

Kiel klarigi, ke mia koro ne kunpremi?is e? unufoje ?e la plej terura katastrofo, kiu povas trafi la patron; ke mi staris kun la nuba obstino kaj la maldol?e dolora rezignacio apud la kadavro de mia filo kaj apud lia tombo, kaj kontra?e ke ?e la simpla ekpenso pri la suferanta nepo ?ajnas al mi, kvaza? jam jam la larmo eni?as en mian okulon?..."

Li turnis sin rapide de la lito kaj ?telirante denove al la tablo en la anta?o li meditis:

"Sed tiaj estas preska? ?iuj homoj," li ekpensis. "Nian spiritan staton a? la humoron ni scias kompreni almena? malklare, sed la ?efa kaj propra ka?zo tamen restas por ni enigmo... Sen la bonega filo, kun kiu dum longaj tempoj mi kune ?uis ?iujn plezurojn kaj dolorojn de la vivo, mi vivas kaj povas vivi, kvankam en la rememoroj plej doloraj. Sed se la kruda sorto forrabus al mi tiun ?i lastan kreita?eton, vere - mi ne scias..."

En tiu momento li estis interrompita en siaj meditadoj.

Ekstere, a? en la korto a? anta? la korto, eksonis ekkrio, kvaza? iu terurigite kaj konsternite krius helpon.

La arbaristo stre?e a?skultis kaj kiam post kelke da sekundoj la ekkrio ripeti?is, li ekpensis, ke eble Ki?jo krias.

Rapide li alpa?is al la fenestro kaj rigardis la mallumon.

Kaj anka? kiam ekfulmis post ne longe, li rimarkis neniajn postesignojn de Ki?jo.

Sed jen subite malfermi?is la pordo, kaj en la ?ambron enkuris Ki?jo - kun la malseka ?evaltuko sur la kapo kaj la mieno de nesuperebla teruro.

Tremante per la tuta korpo li rigardis ?irka? si.

"Kio estas?" alparolis lin trankvile kaj kun la akra akcento la arbaristo.

"Pro la kompato de Dio, sinjoro patro - sinjoro patro..." tremante parolis Ki?jo; sed li tuj haltis vidigante mortan timemon.

"Kio okazis?" demandis pli severe la arbaristo, proksimi?inte je kelke da pa?oj al la knaba?o.

"Ah, sinjoro patro -" balbutis Ki?jo tremante, "apud la tri krucoj - mi - mi - beda?rinda Nero - oh!"

Post ?i tiuj vortoj li falis kvaza? senkonscie teren; sed tuj poste li denove levi?is kaj rigide rigardis tra la pordo, kiun li ne estis ferminta, en la mallumon.

En tiu momento ekfulmis kaj samtempe de malproksime estis a?data la ekbojo de l' hundo.

"Nero estas proksimume cent pa?ojn de la ?asdomo. Mi rekonas ?in la? la ekbojo!" rimarkigis la arbaristo. "Kion ci do balbutas?"

Kaj imperative li aldonis:

"Almena? fermu la pordon!"

"Fermu - fermu!" balbutis Ki?jo, klakante per la dentoj kaj ?irka?rigardante, kvaza? li ne estus kompreninta.

La arbaristo alpa?is mem al la pordo kaj kolere ferminte ?in ekrigardis kun la nuba severeco Ki?jon, kiu etendante la manojn balbutis ian sensenca?on.

Poste svinginte kolere la manon, malla?tigite sed kategorie li ordonis:

"Nun parolu! A? -"

Ki?jo cedis kaj eligis la okulojn.

"?u denove - la nigra sinjorino?" moke rimarkigis la arbaristo.

Ki?jo - klakante per la dentoj - senparole jesis per la kapo; kaj poste pli kompreneble komencis:

"Oh, sinjoro patro - se vi estus - vidinta..."

"Nu, kion?"

"Kiam mi estis proksimume cent pa?ojn de la tri krucoj," da?rigis Ki?jo, "ekfulmis neatendite kaj - la nigra sinjorino aperis - ?us apud la meza kruco -"

"Kaj kion faris Nero?" demandis insiste la arbaristo. "Per kelkaj saltoj ?i atingis la nigran sinjorinon kaj komencis flati ?in" - raportis Ki?jo kaj tremante aldonis

"Oh, sinjoro patro - se vi estus - vidinta..."

"Kaj ?u ci forkuris?" ekridis la arbaristo.

Ki?jo jesis sincere kaj senembarase, sed poste kun la mieno de l' konsterni?o aldonis:

"Kaj kiam mi min turnis preska? apud la ?asdomo, mi vidis, ke la nigra sinjorino iras sur la vojeto post mi..."

"?u vi frenezi?is amba?? Ci kaj la sinjoro Floriano -" rimarkigis kolere la arbaristo.

"?u sinjoro Floriano - anka? -?" demandis Ki?jo mirigite.

En tiu momento estis a?data de ekstere la malklara bruo de l' proksimi?anta veturilo, kio igis la arbariston fari la konforman ordonon.

"Estas jam sufi?e da balbuto. Nun iru kaj zorgu pri la hundoj; por ke ili ne boju, kiam la kuracisto enveturos en la korton -."

Ki?jo denove vidigante la konsterni?on haltis kvaza? konfuzita.

"En la momento estu post la pordo!" komandis la arbaristo kun plej granda severeco, sed tuj aldonis pli modere:

"La pordon lasu malfermita!"

Nur poste Ki?jo malrapide obeis kaj malaperis en la mallumo en la korto.

La arbaristo poste alpa?is al la sojlo de l' malfermita pordo kaj rigardante la mallumon li demandis:

"Nu, kio? ?u estas iu tie ?i?"

"Nenie - neniu!" respondis Ki?jo per timigita vo?o el la mallumo.

"Nu, ci vidas - ke tio estis denove simpla halucinacio!" trankviligis Ki?jon la arbaristo. "?u ci ne a?das, ke Nero vagas ie apud la pordo?"

Ki?jo ekfajfis, kaj poste estis a?dataj la kurado kaj la tintado de l' ?eno.

"Sed nek fermu, nek alligu Neron. Restu kun ?i, ?is kiam la sinjoro doktoro estos enirinta en la ?ambron.

Poste lasu Neron vagi denove libere kaj revenu ?i tien - ?u ci komprenas?"

"Mi komprenas, sinjoro patro!" respondis Ki?jo duonla?te, okupante sin ekstere per Nero.

Preska? en la sama momento silenti?is anka? la malklara bruo de l' alveturanta veturilo. La? ?io la avizita kale?o kun la kuracisto enveturis en la korton kaj haltis...

* * *

La arbaristo ne ferminte la pordon, kondukantan al la korto, aliris al la tablo, prenis la lampon kaj rapide foriris en la koridoron renkonte al la kuracisto.

Post kelke da sekundoj en la koridoro aperis la kuracisto, akompanata de la ko?ero en malseka mantelo.

"Bonan vesperon, sinjoro arbaristo - se mi memoras, sinjoro Podhradsky12..." diris la kuracisto enirante.

"Via servanto, sinjoro doktoro!" respondis la arbaristo starigante sur tablon la lampon, per kiu li lumigis la koridoron anta? la alveninto.

"Tiel, Marteno!" turnis sin la kuracisto al la ko?ero. "Ne maljungu la ?evalojn - sendube ni tuj denove forveturos."

"Estos plej bone," rimarkigis la arbaristo, "se vi enveturos en la veturilejon anta? la ?asdomo, por ke la ?evaloj estu ?irmitaj kontra? la pluvo."

La ko?ero metis la mankofreton, kiun li portis, sur la se?on kaj malproksimi?is senparole.

Anta? lia foriro alvokis la arbaristo Ki?jon, kiu la? ?io spionis la alvokon apud la malfermita pordo. Li englitis kiel angilo en la ?ambron, fermis la pordon, riverencis anta? la kuracisto la? la signo de l' arbaristo kaj foriris post la ko?ero.

La kuracisto, forta, meztalia sesdekjarulo kaj kun la serioza, preska? mal?oja mieno, staris dum kelke da momentoj sen kia ajn intereso.

"Volu pardoni, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, kiam li estis sola kun la kuracisto, "?ar en tiel maloportuna tempo kaj dum tiel malbela vetero -"

"La devo estas plej grava!" rediris la doktoro. "Ni kuracistoj estas kutimintaj al pli malbonaj malagrabla?oj. Unue mi devas peti pardonon de vi, sinjoro Podhradsky, ?ar mi ne forveturis tuj al vi. Por iom da tempo detenis min la neprokrastebla kaj samtempe dan?era operacio, per kiu estis savita la vivo -"

Sed li ne finis la parolon kaj interrompis sin mem per la demando:

"Sed kie estas la paciento?"

Alpa?inte poste al la infanlito li rimarkigis kun la glacia trankvilo:

"Sendube la difterito..."

"Sed sen la febro, sinjoro doktoro -" aldonis la arbaristo, ?telirante maltrankvile post la kuracisto.

"Jes - sen la febro!" ripetis la kuracisto unutone. "Eble anka? an?ino... Nu, ni vidos!"

"Vi e? ne kredus, sinjoro Podhradsky, kiel mi estis mirigita de via sendito," aldonis pli vigle la kuracisto.

"Kiamaniere, mi petas?"

"Kiam li eniris kaj elbalbutis kelke da vortoj, mi konjektis, ke mi havas anta? mi iun senta?gulon..."

"Kompreneble - tian impreson faras ?iam la sinjoro Floriano en la unuaj momentoj."

"Sed en kelke da minutoj mi konvinki?is," da?rigis la kuracisto, "ke li estas viro inteligenta. Li komunikis al mi la simptomojn de l' malsano kun tiel detala ?usteco, ke mi tuj rekonis difteriton a? an?inon."

"Volu ne miri, sinjoro doktoro!" klarigis Podhradsky. "En la solejoj, kia estas la nia, estas libro la plej fidela amiko. La sinjoro Floriano estas en la liberaj horoj, precipe dum la longaj vintraj vesperoj preska? tia diligenta, persistema kaj pasia leganto, kia estis mia filo."

"Nu, ni vidos, ?u via diagnozo estis ?usta!" rimarkigis malvarme la kuracisto, alpa?is poste al la infanlito, rigardis esplore la infanon, ekzamenis la pulson kaj klini?inte super ?i esplore a?skultis.

"La diagnozo estis ?usta," li raportis post la mallonga pa?zo. "La tuta faringo estas brulumita - la spiro interrompe fajfanta - la pulso malforta -"

"Kaj ?u oni povas esperi - sinjoro doktoro -?" demandis la arbaristo kun la plej dolora mieno.

La kuracisto denove levis la ?ultrojn.

"Vi estas viro inteligenta, sinjoro arbaristo," ekparolis poste la kuracisto, "mi ne havas la ka?zon ka?i anta? vi la eblan katastrofon; la infano estas jam preska? sen?ese sen konscio..."

"Pro la kompato de Dio!" ek?emis Podhradsky atakata de la doloro.

"Sed tamen oni povas esperi, ?is la spiro ne ?esos tute," rimarkigis trankviligante la kuracisto. "Ni provos nun la lastan medikamenton - la plej fortan!"

La arbaristo, vidigante la dispremitecon, eksvingis senparole la manojn.

"Ni ne devas plu prokrasti e? unu momenton!" rimarkigis la kuracisto, poste rapide aliris al la se?o en la anta?on, sur kiun la ko?ero estis metinta la mankofreton, malfermis ?in, elprenis botelon kun medikamento kaj denove revenis al la infanlito.

Doninte la medikamenton al la infano, rimarkigis la kuracisto:

"Se ni ne sukcesos en la plej mallonga tempo per la ?enerala incito de jam senfortigita organismo liberigi la tra?eon de la sufokanta muko, tiam restos sole - la operacio..."

"Operacio?" ripetis Podhradsky malklare, kvaza? li ne estus kompreninta la sencon de l' vorto.

"Por tiu celo la infano devus esti transportota en la urban malsanulejon -" aldonis la kuracisto.

"Ol permesi la infanon kripligi por ?iam -" intermetis la arbaristo kaj kun la pasia forteco aldonis: "Ne, ne - neniam!"

La kuracisto levis la ?ultrojn.

"Cetere, sinjoro Podhradsky," li ekparolis, "mi diros al vi sincere la veron - la stato de l' infano estas plenmezure kriza. La infano estas jam tiel senfortigita, ke anka? la lasta rimedo ?ajnas al mi tute vana. La infano povus facile morti al ni sub la tran?ilo."

"Kion do fari?" ek?emis malespere la maljunulo.

"?ar la naturo ofte faras miraklojn, kiujn neniu atendis," ekparolis denove la kuracisto, "kaj la ebleco de l' subita ?an?o estas ?iam atendebla, restas nenio alia, ol - atendi trankvile kaj konfidante la resanigantan forton de l' naturo. Lasu, sinjoro arbaristo, la infanon nun al ?ia neniigebla sorto kaj samtempe kiel viro preparu vin anka? al la katastrofo!..."

"Oh!" ek?emis la arbaristo kun la plej dolora mieno kaj ek?anceli?is.

La doktoro rigardis lin momenton kun trankvila kompato; poste li diris:

"Se vi permesos, sinjoro arbaristo, mi atendos tie ?i ankora? kelkan tempon, por ke mi konvinki?u pri la efiko de la lasta medikamento. Se la efiko ne venos a? se ne aperos almena? ?iaj simptomoj post la duonhoro, tiam kia ajn helpo estos tute vana."

Dume la amba? interparolantaj viroj ne rimarkis, ke ekstere la uragano fari?as ?iam pli furioza.

Fulmoj kaj tondrado alternis ?iam pli rapide kaj pli forte. Iafoje anka? la forta ventego alpremi?is al la fenestroj kaj la forta pluvego vipis ilin kvaza? hajlo.

Post la lastaj vortoj de l' kuracisto vidigis la arbaristo fortan animan eksciton kaj samtempe la penon neniigi ?in.

Kaj meditante, kvankam kun la akcento treege dolora li diris:

"Kontra? la sensenta naturo estas nenia rimedo - kaj plej malmulte imponas al la naturo la doloro, e? la plej malespera... Ni ?iuj estas sub ?ia potenco -"

"Jes, kompreneble - ?iuj!" intermetis maldol?e la doktoro. "Kvankam mi mem ne estis indulgita de similaj katastrofoj..."

"?u anka? vi, sinjoro doktoro!" demandis kompate la arbaristo.

Dume la kuracisto sidi?is en la apogse?on, turninte la dorson al la pordo, kondukanta al la koridoro kaj rigardante la grandan fenestron al la korto.

Anka? la arbaristo ekiris senparole, sed ?anceli?e al la tablo kaj sidi?is en la se?on rekte kontra? la doktoro tiel, ke per sia korpo kovris al li parton de l' fenestro.

Momenton da?ris la turmenta silentado.

Fine la kuracisto, dezirante interparoli, komencis paroli:

"La ?irka?a?o estas ?armori?a. Mi estis ankora? neniam ?i tie. Sed kiam mi alveturadis kaj al apartaj, kvankam nesufi?e fortaj fulmoj lumigis iafoje la pejza?on, mi devis konfesi, ke mia filo estis prava priskribante iam al mi la pejza?on kiel veran paradizon..."

"Sinjoro filo?" rediris la arbaristo sen kia ajn intereso, fikse rigardante la pordon kondukantan al la koridoro.

"Jes," respondis la kuracisto. "En la pasinta a?tuno li estis ?i tie - invitita al la ?aso - kaj li rakontis -"

Dum ?i tiu parolo aperis Ki?jo, kiun la arbaristo jam anta?e alvokis, tute silente sur la sojlo post la dorso de l' kuracisto.

Podhradsky levi?inte faris simplan signon per la mano, kaj la knaba?o denove malaperis. A?dinte parton de la parolo de l' kuracisto, la arbaristo poste parolis mem, komence preska? senpense:

"Jes - la ?asoj!..."

Kaj nur post mallonga pa?zo, enprofundi?inte malrapide en la plej karan elementon, li da?rigis ?iam pli vigle:

"Iam - anta? proksimume dudek a? ankora? pli multe da jaroj, oni aran?is ?asojn ?i tie preska? ?iujare. Sed de tiu tempo, kiam preter nia urbo estis konstruita la fervojo, nia solejo estis ?iam pli forgesata. La nova komunikilo turnis la atenton de l' grandsinjoroj al alia direkto. Jam la mortinta sinjoro princo volis simple nuligi tiun ?i nian ?asdomon... La arbarkulturo pro la malfaciligita kaj plikarigita transporto donas ?i tie preska? nenian profiton... Sed konsiderinte, ke la ?asdomo estas kvaza? hereda, en kiu mia avo kaj la patro dum longaj jaroj fidele servis al la grandsinjoroj kaj kie anka? mi vivas pli longe ol sesdek jarojn, li ordonis en sia testamento, ke nia ?asdomo restu al ni ?is la tuta elmorto. Kompreneble oni plu ne pensis pri la ?asoj en nia ?irka?a?o preska? dum dudek jaroj ?is la pasinta jaro, kiam jam la juna sinjoro princo invitis ?i tien kelkajn gastojn por kelke da tagoj, kiuj ?iutage alveturadis al ni. Sed tio malpla?is kaj tiel lacigis ilin, ke la pasintaj ?asoj de niaj grandsinjoroj en nia arbardistrikto estas sendube la lastaj..."

En tiu momento eniris Ki?jo, alportante glasojn kaj du botelojn da vino.

"Bone, Ki?jo," rimarkigis la arbaristo, "restu malsupre - ?u ci komprenas? Se ni bezonus ion -"

Ki?jo malaperis denove kiel ombro. Podhradsky plenigis la glasojn per vino, kaj la kuracisto trinkis.

"Sed krom la ?irka?a?o, la pejza?o," li komencis, "vi havas ?i tie, sinjoro arbaristo," - kaj li kontente ?irka?rigardis - "anka? aliajn enviindajn angulojn..."

"Ah, ne, sinjoro doktoro!" intermetis melankolie la arbaristo. "?io, kion vi vidas ?i tie, estas preska? sen?an?e tia, kia ?i estis dum la ses, ?us pasintaj jaroj, sed la spirito de l' paco, plezuro kaj feli?o -," dume lia vo?o dolore ektremis - "subite elmigris de tie ?i."

"?u anta?e ne estis tiel?" intermetis la doktoro.

"Tute ne!" respondis la arbaristo. "Mi naski?is ?i tie. Perdinte balda? la patrinon, mi estis edukata preska? en la plena disi?o de la mondo. Mi kutimis al la izoleco. Vi do ne miros, ke mi eksopiris la ?an?on kaj la mondon nek tiam, kiam mi edzi?is, nek tiam, kiam al mi naski?is la filo. Kaj ankora? malpli, kiam post ne longe mortis al mi la edzino. Mi restis tute sola kun la kelkmonata infano..."

"Kaj ?isvivis," rimarkigis la doktoro, kiam la arbaristo eksilentis, "ne sole la plezurojn de l' patro, sed anka? tiujn de l' avo. ?ar la malsana knabo estas sendube la infano -"

"De la filo!" aldonis malklare la arbaristo kaj post mallonga pa?zo li diris:

"Sed kredu, sinjoro doktoro, ke e? la propra infano ne estis por mi en la infaneco tio, kio fari?is por mi la nepo."

La kuracisto, kiu dum siaj lastaj vortoj ekrigardis al la kontra?a granda fenestro kaj anta? ?i ekvidis ion, kio mirigis lin, ?an?is subite la interparolon.

"Permesu, sinjoro arbaristo - ?u estas iu en la korto?" li demandis vigle.

"Estas neeble!" respondis la demandito kun la kategorieco allasanta nenian dubon. "Du el niaj tri grandaj hundoj estas la? ?io ?e sinjoro Floriano, kun kiu ili faris anta? kvaronhoro ekskurson al la senarba deklivo; sed la tria hundo, la plej furioza, kiu estas sen?ese alligita, estas ?us sen?enigita kaj ku?as a? en la budo a? kuras en la korto... Kaj anka?, se ?i ne estus sen?enigita..."

"Kredeble mi eraris!" intermetis la doktoro. "Kiam ekfulmis, ?ajnis al mi, kvaza? mi estus ekvidinta momente homan viza?on en la maldekstra angulo de l' fenestro."

Post pli longa, preska? turmenta silentado penis la doktoro rekomenci la interparolon.

"La? ?io, pri kio vi ?us parolis, sinjoro Podhradsky," li diris, "?ajnas al mi, ke anka? en via vivo kelkaj momentoj estis tamen maldol?aj kaj eble doloraj."

"Jes, kompreneble!" jesis la arbaristo. "Sed de la morto de l' edzino, do pli longe ol kvardek jarojn, mi vivis en plena trankvilo kaj paco. Mi havis nenian alian deziron, ol eduki mian infanon je viro en la plena senco de l' vorto."

Eksilentinte momenton li aldonis en la maldol?a ekscito:

"Kaj tamen je mia propra infano mi faris nepardoneblan pekon..."

"Kiamaniere tio okazis?" demandis la kuracisto kun ne malgranda intereso.

"Mi edukis ?in mem..." da?rigis la arbaristo. "?i estis edukita sen la patrino kaj entute sen la virina zorgo kaj sen la virina societo. Estas vere - ?i fari?is viro, ?e kiu oni povis nenion kritiki - la viro sincera, honesta, sufi?e klera - la viro posedanta profundan kaj perfektan senton por la rajto kaj la justeco... Sed tamen li estis viro - en unu rilato simila al mi: - la viro, ne amanta la mondon kaj kontenta en la solejo, en kiu krom la malgranda pa?zo, kiam li vizitis la lernejon por la arbarkulturo, li pasigis sian tutan vivon..."

"?io ?i ne estas tamen eraro kaj oni povas kulpigi vin je nenio!" kontra?diris la kuracisto.

"Mi mem ju?is anka? tiel, ?is alvenis la momento, kiam mi konvinki?is firme, kiel malnature kaj malbone mi estis edukinta mian propran infanon... Kaj kredu, sinjoro doktoro, kiam mi ekpensas kaj konsideras, ke tiu sama a? simila sorto, kiu trafis mian filon, atendas anka? mian beda?rindan nepon..."

"Kia sorto, mi vin petas?"

"Ke ?i estos kaj devos esti," aldonis maldol?e la arbaristo, "edukita kiel mia filo - sen la patrino..."

"?i estas orfo?"

"Jes - la orfo -," certigis Podhradsky kun la mistera akcento kaj eksilentis.

"Sed ?io ?e vi atestas, ke ankora? anta? ne longe regis ?i tie la zorgema mastrino...," rimarkigis la kuracisto.

"Jes - anta? ne longe...," certigis la arbaristo vidigante tiun specon de l' embarasoj, kiam la homo sincere dirus la veron kaj eksentas preska? la honton. "Sed por mi kaj por la infano ?i estas malviva - por ?iam..."

"?i do ne mortis?" demandis la kuracisto.

"?i ne mortis!" ripetis malklare kaj unutone la arbaristo, kvaza? li parolus el la tombo. "Subite kaj sen kia ajn ka?zo ?i forlasis la edzon kaj la infanon -"

Poste li haltis momenton, sed tuj eksplodis en la melankolia ekscito:

"Ah, sinjoro doktoro! En ?i tiu solejo mi vivas de la plej frua infaneco pli longe ol sesdek jarojn. Estas nature, ke la ?arme romantika pejza?o, kiu ravas ?iun, kiu unuafoje alvenas ?i tien, fari?is por mi tute ordinara. Entute la trankvila kaj kontenta vivo nia havas cetere anka? siajn ombrojn: la senekzemplan unutonecon kaj iafoje, precipe dum longaj vintraj vesperoj kaj noktoj, tute teruran enuon. Kaj tamen mi kaj mia filo ne eksopiris la mondon kaj ?ian vivoturnon. Ni kutimis al la mal?ojoj de la solejo kaj - kredu - ni ekpensis neniam, ke la situacio iafoje povus esti alia, ol kia ?us ?i estas... Sed anta? kelke da jaroj okaze konati?is mia filo en Praha, kiam li traktis tie aferojn tu?antaj la arbardistrikton, kun la knabino, kiun unuafoje mi ekvidis nur post unu jaro, kiam mia filo enkondukis ?in en la ?asdomon kiel sian edzinon. Mia rigardo kun la ekmiro fiksis sur ?i. Mi estis konvinkita, ke mia filo ne povis pli bone elekti -"

"Kaj tamen, kiel oni vidas, vi eraris!" rimarkigis la doktoro.

"Ah, ne, sinjoro doktoro," kontra?diris la arbaristo kun la konvinka kategorieco. "Evelino estis kaj restis esta?o tute an?ela... En kelke da tagoj ?an?i?is la trankvila, mal?oja kaj iafoje e? senviviganta angulo nia en veran paradizon de l' silenta, dol?a plezuro... Malgra? sia juneco Evelino egalis al la damoj kleraj en la vera senco de l' vorto. ?i sciis fari tion, pri kio anta?e en nia solejo ni e? ne son?is. ?ia edukiteco estis ekzempla kaj neniel ?an?i?is. La libro estis ?ia kara kaj sincera amiko. Jes, Evelino konis anka? la mondon... ?i faris ja kun sia patrino oftajn kaj multekostajn voja?ojn tra E?ropo; unuvorte -"

"La? ?io ?ajnas al mi," atentigis la doktoro, "ke fine en via solejo tamen ?i eksopiris..."

"Unue mi mem opiniis," ekparolis la arbaristo, "ke la virino, floranta en la fre?a forto de la vivo kaj kutiminta al la ekscitanta vivoturno grandurba, pli a? malpli frue eksopiros tamen la atmosferon, en kiu ?i estis pasiginta sian junecon. Sed dum ?iuj ses jaroj mi ne rimarkis e? unu simptomon de tiu speco. Evelino ?is la momento, kiam mi vidis ?in en la lasta tago de l' pasintaj ?asoj anta?vespere lastan fojon foriri malrapide al la tri krucoj sur la senarba deklivo, estis fre?a, senzorga kaj gaja, entute tia, kia ?i aperis unuan fojon en nia solejo..."

"Eble okazis ia malpaco kun la edzo -"

La arbaristo kontra?diris:

"La filo estus almena? skizinta al mi sian konjekton - e? anka? tiam, se li estus konvinkita, ke estos bone a? necese sekretigi la esencon de l' afero. Sed anka? por li mem ?io restis nesolvebla enigmo... Evelino estis kaj restis ?is la lasta momento, kiun ?i pasigis en nia solejo sub nia tegmento kaj en nia societo, tia bonega bofilino, kia ?i estis bonega edzino kaj patrino. ?i amis siajn edzon kaj infanon varme kaj arde -"

"En tiu okazo," intermetis la kuracisto, "?ajnas al mi, ke via bofilino nur ?ajnis bonega edzino kaj patrino, sed efektive ?i sciis bonege hipokriti..."

"Hipokriti?" ekkriis la arbaristo preska? pasie. "Evelino hipokriti? Ne, ne, sinjoro doktoro -"

Poste li stari?is rapide, alpa?is al la muro, sur kiu pendis granda portreto de la filo kaj sub ?i fotografa?o de la sinjorino en baltualeto. Preninte la fotografa?on de la muro li revenis al la tablo kaj donante la fotografa?on al la doktoro li parolis kun la entuziasmo de l' junulo:

"Mi petas, rigardu, sinjoro doktoro, tiun ?i viza?on kaj diru mem - ?u la viza?o estus kapabla hipokriti?!"

La doktoro prenis la fotografa?on kaj nerigardinte ?in ankora?, li rimarkigis:

"La homa viza?o kaj precipe la fotografa?o de l' homa viza?o ne estas ja la fidela kaj la netrompebla rebrilo, tiom malpli la spegulo de l' animo kaj ?iaj kapabloj kaj ecoj. La fama fizionomiko de Lavater estas jam longe kondamnita kiel la simpla eraro de la scienco."

"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo. "Anka? mi mem nenion deduktas el tiu ?i pse?doscienco. Sed se post tio, kion la? la vero mi rakontis al vi pri Evelino, vi ekrigardos ?ian portreton, vi devos konfesi, ke ?ia mieno estas en la absoluta harmonio kun la ?enerala karakteriza?o. ?i tie do la teorio de l' pse?doscienco de Lavater valoras iel escepte."

"?u vi pensas tiel?" kontra?diris la doktoro nekredante.

Nur poste li ekrigardis la fotografa?on, tenante ?in malproksime de l' okuloj, kiel faras la homoj malproksimvidaj.

"Efektive - tio estas ?arma viza?o - plena de sor?o, mildo kaj delikateco...," li diris post la momento en la tono de l' modere surprizita nekredemulo. "Vere - preska? mi estas konvinkita pri la vereco de viaj vortoj."

Sed subite, kvaza? li estus rememoriginta sin pri io grava, li rapide demandis:

"Permesu, mi petas! Anta? kiom da jaroj estis farita, tiu ?i fotografa?o?"

"Mi pensas, anta? sep, ok jaroj!" respondis la arbaristo.

"Vere, ?i estas jam iom senkolori?inta!" konsentas la kuracisto. "Sed strange! La talio kaj anka? la viza?o ?ajnas al mi konataj..."

"Eble, ke iam anta? kelke da jaroj ie vi vidis ?in!" allasis la arbaristo. "Eble en Praha, kie ?i vivis de sia plej frua infaneco. ?ia nasknomo, vere barbara, estis Brandstruper... ?ia patro mortis anta? dek jaroj, kiel altranga oficisto en pensio; la patrino mortis anta? unu jaro... Estas eble, ke -"

"Ne, ne!" kontra?staris vigle la kuracisto, rigardante fikse la fotografa?on kaj dume rememorante. "Mi ne vidis ?in anta? kelke da jaroj. ?iajn patron kaj patrinon mi ne konis persone kaj anka? mi ne memoras ?ian nasknomon. Unuvorte... via sinjorino bofilino, kiel ?i estas figurita ?i tie, estas al mi tute nekonata. Sed kiam mi rigardas ?ian portreton, ?ajnas al mi, pli ?uste, mi estas preska? konvinkita, kvaza? anta? ne longe mi estus vidinta sinjorinon ekstreme similan al ?i..."

"Sed kie, mi petas, sinjoro doktoro - kie?" demandis ekstreme scivole la arbaristo.

"Mi ne povas rememorigi min pri tio!" respondis la demandito, levinte la ?ultrojn kaj metante la fotografa?on sur la tablon. "Eble, ke mi vidis ?in en Praha anta? kelke da tagoj, kiam mi estis devigita pro la ur?a kaj samtempe tiel dolora afero veturi tien, ke spite mia tuta harditeco, spite mia tuta maldol?a rezignacio mi havis atenton preska? por nenio."

"?u anka? vin, sinjoro doktoro, trafis dolora katastrofo? Kaj anta? ne longe - anta? kelke da tagoj - vi diras?" demandis kompate la arbaristo, kiu ne preterlasis, ke la vo?o de l' kuracisto ektremis de la kortu?o dum la lastaj vortoj.

"Mi petas vin, kiu en sia vivo estis indulgita de la sorto?" ekparolis la kuracisto, penante ekregi sin. "La sorto iafoje neatendite ?an?as niajn planojn de l' vivo tiel brutale kaj sensente, ke la sango rigidi?as anka? al la plej malvarmsangaj el ni..."

Sed subite la doktoro salte levi?is kaj per la tute ?an?ita vo?o, allasanta nenian kontra?staron, diris:

"Sed tiun ?i fojon, sinjoro arbaristo, mi ne eraris! Iu estas en la korto kaj rigardis tra la fenestro..."

Dume li montris la fenestron post la dorso de Podhradsky.

"?i tie, sinjoro arbaristo -" dume li montris la maldekstran angulon de la fenestro - "aperis la homa viza?o kaj ?i tuj malaperis..."

Podhradsky, kiu anka? levi?is kaj proksimi?is malrapide al la fenestro, nee balancis la kapon, dirante:

"Mi ripetas, sinjoro doktoro, ke tio ne estas ebla. Cetere - ni povas ja konvinki?i - tute konvinki?i!" li aldonis, estante iom incitita de l' obstina malcedemo de la kuracisto kaj rapide direkti?is al la pordo kondukanta al la koridoro.

Malferminte iom la pordon li ekkriis:

"Ki?jo!"

"Tuj, tuj, sinjoro patro!" eksonis el la koridoro la ne tre agrabla soprano de Ki?jo.

"Restu tie, kie ci estas!" ordonis la sinjoro patro. "Kie estas Nero?"

"En la korto, alligita, kiel vi ordonis!" eksonis respondo el la koridoro.

"Kaj kie estas Diano kaj Vulkano?"

"Ili estis kun la sinjoro Floriano apud la tri krucoj kaj poste ?e li en la ?ambro!" respondis Ki?jo. "Poste mi prenis ilin al mi kaj nun ili estas ?e mi."

"Tuj enlasu ilin en la korton, ?u ci komprenas?" ordonis Podhradsky kaj faris kelke da pa?oj de l' malfermita pordo.

"Tuj, tuj!" eksonis la respondo el la koridoro kaj post mallonga pa?zo ekkriis Ki?jo: "Estas farite! Amba? estas jam en la korto."

Tuj poste aperis Ki?jo anta? la sojlo de la pordo.

"?u vi ankora? ion deziras, sinjoro patro?"

"Nenion, nenion!" rediris la arbaristo; sed rememoriginte sin pri sia adjunkto, li aldonis:

"Kaj tamen! Rapidu al sinjoro Floriano, kiel li fartas kaj ?u li deziras ion! Tiel - kaj fermu!"

La arbaristo avide a?skultis dum kelke da momentoj kaj poste turnis sin al la doktoro:

"?u vi a?das?"

"Kion mi a?du?" demandis la doktoro, ne komprenante, kion celas Podhradsky per sia demando.

"Simplan bruadon de l' uragano... Se estus iu en la korto, precipe iu fremdulo - la amba? ellasitaj hundoj tuj bonvenus lin per furioza bojado."

"Strange!" diris la doktoro duone konvinkita.

"Cetere - ni povas konvinki?i ankora? alimaniere..." aldonis la arbaristo.

Rapide li alpa?is al la pordo, kondukanta al la korto, preninte skur?on de la hoko kaj duone malferminte la pordon, kies anson li tenis, por ke la ventego ne eligu ?in.

Modera trablovo turnis sin en la ?ambro: la pordo en la mano de Podhradsky ekskui?is.

"Ah, mi petas, sinjoro arbaristo, volu ne peni!" petis la doktoro.

En tiu momento forta ventego eligis la pordon kaj en la ?ambro turnis sin malvarma spiro de la vento.

Podhradsky eliris el la pordo, kie penetre ekfajfinte eksvingis la skur?on kaj poste ekkriis per malla?tigata vo?o:

"Nero!"

Cedinte rapide en la ?ambron li brue fermis la pordon, dirante al la doktoro:

"Nero jam kuras!"

Kaj efektive preska? en la sama momento estis a?data post la pordo la flaranta ekbojo de la hundo:

"Efektive, sinjoro arbaristo, nun mi estas tute konvinkita!" rimarkigis la kuracisto, sidi?ante sur la saman lokon, kie li estis sidinta...

Podhradsky sekvis lian ekzemplon kaj proponis al li vinon.

Amba? trinkis kaj poste silentis kelkan tempon. Fine ekparolis la arbaristo, volante denove rekomenci la interparolon:

"?u vi ne aludis, sinjoro doktoro - en via parolo iun malfeli?on, kiu vin trafis?"

Tiu demando preska? dolore tu?is la doktoron.

"Ah, sinjoro arbaristo - estas pli bone ne rememori!" li diris venkante la subitan kortu?on. "Ni kuracistoj, kiuj estas preska? ?iutage atestantoj de l' homa senpotenco kontra? la neniigeblaj le?oj de l' naturo, ni ordinare ne diskutas kun la brutala naturo. Ni akceptas ?iun ?ian baton, kiun ?i donas al ni, kun pli a? malpli granda rezignacio kaj ni uzas, se estas eble, sole unu rimedon - ni evitas la rememorojn."

"Sed kion fari, kiam la rememoroj estas tiel potencaj," kontra?diris la arbaristo, "ke la homo kiel mi, vidas la homon, kiun li amis kaj perdis por ?iam, preska? sen?ese anta? si. Kiam homon skuas la beda?ro, doloro, honto kaj kolero; kiam ?iumomente ekflamas la pasio tiel, ke la homo sufokus a? per unu bato de l' pugno faligus teren la iniciatinton a? iniciatintinon de sia malfeli?o - se ili aperus anta? li?"

La pasia akcento, kun kiu la vortoj estis diritaj, atentigis la doktoron, ke li sidas kontra? la viro pasiema, kiun ne estas konsilinde inciti.

Li diris do iel rezerve:

"Sed permesu! Post ?io, kion vi diris al mi pri via sinjorino bofilino, mi vere ne komprenas, kiamaniere povis okazi, ke vi fari?is tiel kolera kontra? ?i, kiel vi ?us diras, kaj kiamaniere rajte fari?is kolera kontra? ?i eble anka? ?ia edzo, via filo..."

"Vi konjektas," intermetis maldol?e la arbaristo, "ke mia spirita stato ne estas rajtigita...?"

"Ne nerajtigita, sed iom nenatura," respondis la gasto. "La familiaj katastrofoj de tiu speco, kiu okazis ?e vi, estas en la mondo kaj estis anka? aliloke neniam maloftaj. La geedzoj koleras - iafoje pro la simpla vorto, ekmovo a? ekrigardo - kaj se iliaj karakteroj estas flami?emaj a? fine pasiemaj, estas a? la tempa disi?o a? la da?ra disiro tute naturaj. Sed kiam la ondi?inta sango silenti?as kaj ekregas la malvarma prudento, sekvas en na?dek okazoj el cent la repaci?o."

"Sed mia filo ne povas plu repaci?i!" kontra?diris la arbaristo kun la dolora maldol?o.

"Kial li ne povas?" rediris la kuracisto. "Se ne tuj, do almena? pli malfrue. La espero pri la repaci?o estas ?iam ebla. Se via sinjoro filo, kiun vi mem edukis, estas viro simila al vi almena? en la ?efaj principoj de l' karaktero, estas ne eble, ke li siatempe ne pardonu -"

"Mia filo havis sole unu pasion!" rimarkigis Podhradsky. "Li amis Evelinon preska? freneze."

"Tiom pli ebla estas la espero pri la repaci?o!" opinias la doktoro. "?ar ami en la vera senco de l' vorto estas ?uste nenio alia, ol ?ion forgesi, ?ion pardoni..."

"Estas vere, estas vere!" jesis la arbaristo meditante; sed tuj kun la senmezura maldol?o li aldonis:

"Sed mia filo povas jam pardoni tute nenion... Mia filo estas mortinta!"

"Mortinta?" rediris subite en la ?an?ita tono la kuracisto.

"Li penis kiel viro neniigi siajn mal?ojon, beda?ron kaj senmezuran doloron!" da?rigis la malfeli?a patro. "Dum tri monatoj li suferis terurajn animajn turmentojn, kaj e? ne plendis per unu vorto. ?is fine - en la lasta kristnaska anta?vespero, ornaminte al la infano la kristnaskan abieton - per unu ekpafo de la revolvero..."

Post tiuj ?i vortoj la arbaristo salte levi?is, trairis la ?ambron kaj haltinte apud la tablo anta? la fenestro rigardanta la korton, li da?rigis:

"Kiam ni finis la vesperman?on kaj la infano ekdormis, sidi?is mia filo ?i tien apud tiu ?i tablo kaj longe, longe rigardis senparole tra la fenestro... La luno lumis belege, kaj oni povis vidi ?is la tri krucoj sur la senarba deklivo. Subite la filo iomete ekmovi?is kaj la ekpafo de la revolvero ektondris. Lia kapo falis sur amba? manojn, sur la tablon kaj en kelke da momentoj disfluis la sango sur la tablo..."

"Nur nun mi komprenas la kuneligon de ?io," rimarkigis la doktoro kompate. "Kaj kredu -"

Li ne finis la parolon.

Podhradsky, rekonscii?inte iom, sed estante ankora? dolore kortu?ita, interrompis lin:

"Kaj pripensu, sinjoro doktoro! La infano e? ne veki?is post la ekpafo - kaj la sango, la sango restis ?i tie... Mi ne permesis, ke ?i estu forlavita... Tiu sango -" la ceterajn vortojn li parolis kun pasia doloro - "tiu sango rememorigu min ?is la lasta momento de mia vivo pri la ?arma furio, kiu ka?zis la memvolan morton de mia filo!..."

"Beda?rinda patro!" diris kompate la doktoro, vidigante mem la plej doloran kortu?on.

"Pardonu," li aldonis, "?ar mi havas nek por vi, nek por mi vortojn de konsolo. En tiaj teruraj momentoj oni estas frakasita... Kaj se io povas malgrandigi vian doloron, sciu do, ke anka? mi mem -"

"?u vi anka? -?" intermetis kompate la arbaristo. "Via filo, sinjoro arbaristo, mortis anta? duonjaro," respondis interrompe la gasto, "kaj mia filo anta? kelke da tagoj... Mia filo, le?osciencisto kaj le?tenanto en la rezervo, knabo sanega, anka? memmortigis sin. Li sin venenis."

"Kaj la ka?zo - la motivo?" insistis la arbaristo kun la kompata intereso.

La doktoro, levinte la ?ultrojn, respondis: "Se via filo estis edukita en la solejo kaj sen la zorgo patrina, sen la societo virina, mia filo estis edukita de la klera, afabla kaj entute bonega patrino en la societo de kelkaj siaj pli a?aj fratinoj en la urbo, do en la atmosfero plena de l' impresoj. Li fari?is viro plena de l' junula forto de l' vivo. Malofte iu sopiris tiel varme, tiel arde e? pasie, eluzi la vivon en ?iuj eblaj direktoj kiel li. Kaj tio okazis ne sole en la plezuro kaj volupto, sed anka? en la serioza, konscienca kaj pena laboro..."

"La? tio," rimarkigis demande la arbaristo, "estis ?e via filo neniaj gravaj motivoj al la disrevi?o je la vivo?"

"?enerale dirite - estis neniaj motivoj..."

"Kaj tamen li malesperis."

"Ah, sinjoro arbaristo," rediris la doktoro, "ni maljunuloj, kiuj jam klini?as al la tombo, ni ordinare amas la vivon pli forte, ol la pasiema junularo. La tuta, se anka? la plej longa pasinta?o nia ?ajnas al ni ?iuj sole son?o de kelkaj semajnoj. Kontra?e la junularo; precipe la nuna juna generacio -"

"Vi opinias," intermetis la arbaristo, "ke la nuna juna generacio esence diferencas de l' juna generacio, al kiu ni apartenis anta? la jaroj?"

"Kompreneble kaj el la motivoj tute naturaj!" komencis klarigi la doktoro. "La modernaj eltrovoj en la sciencoj de ?iuj fakoj kaj de ili mireginde ?an?ita la ?enerala vivo edukis generacion tute novan, kies esencon ni maljunuloj tute ne komprenas, nek scias klarigi ?iujn simptomojn, motivojn kaj celojn.

Dum nia juneco la tute ne anta?sentitaj progresoj en la nemultaj fakoj ?us en la pasintaj du a? tri dekjaroj havigas al la juna kaj la plej juna generacioj tute novajn, pli klarajn kaj pli profundajn perspektivojn de la vivo, ol kiaj vidi?is anta? la duoncentjaro al ni...

Kaj ?ar la pli maljuna kaj la plej maljuna generacioj ne iras - kaj estas nature, ne povas iri - kun la ?enerala progreso egale rapide, rezultas el tio la malkontenteco de ?iu, anta? kies spirita rigardo vidi?as la perspektivo pli klara kaj pli profunda.

Ni maljunuloj, kiuj dum la tuta duoncentjaro kaj multaj el ni ankora? pli longe, kontenti?is kun la perspektivo neproporcie pli malklara kaj pli malprofunda, kompreneble ne estas tiel ekscitataj de l' diversaj disonancoj kiel la vivemaj kaj la agemon sopirantaj generacioj pli junaj...

Kaj sole ?i tiuj disonancoj estas la? mia opinio la ?efa fonto de l' febra, por ni maljunuloj malvarmi?antaj, a? jam malvarmi?intaj, tute nekomprenebla malkontenti?o de l' juna generacio.

La spirita horizonto de tiu generacio estas nature pli lar?a kaj pli klara, ol estis la nia. Sed tamen la ?isnuna senpotenco en la realigo de l' planoj de la vivo ekscitas la junajn spiritojn je la mistere dolora malkontentemo, kiu kvankam similas la dol?e turmentantan pesimismon de l' pli malnova tempo, sed diferencas de ?i per la netrankviligebla maldol?o..."

"Sed pardonu," ?esigis la doktoro mem sian klarigon, "?io estas sole la laciga subjektiva meditado..."

"Sed ?i ne lacigas la homon," intermetis vigle la arbaristo, kiu a?skultis kun ne malgranda intereso, "kiu sian tutan vivon pasigis en la solejo kaj kiu kiel malproksima observanto havas sole malklaran ideon pri la nuna vivoturno. Do mi petas, da?rigu!"

La doktoro plenumis lian peton.

"La junan kaj la plej junan generaciojn ekscitas la varma sopiro solvi la nekalkuleblajn problemojn, kiujn la pli maljuna generacio herede restigis nesolvitaj al ili. Sed ?us pro tio, ke la solvo estas anka? nun plejparte sensukcesa, penas la juna kaj la plej juna generacioj trovi la elirejon el la mistera labirinto.

Ili penas esprimi sian opinion pli klare, pli precize a? almena? pli kolore kaj pli plastike; ili ekzamenas enigmojn la? malnovaj kaj novaj metodoj; ili analizas, eksperimentas kaj ofte enfalas en la novajn enigmojn, kiuj estas pli misteraj kaj pli mistikaj ol la problemo, kiu devas esti solvita...

La kulturo kaj la ideoj pri la mondo, kiujn la pli maljuna generacio restigis al la generacioj juna kaj la plej justa, ne kontentigas plu. La junaj kaj la plej junaj spiritoj sopiras la spiritan regeneracion, la moralan, etikan, eventuale anka? la religian regeneracion - la sociajn, politikajn kaj artajn reformojn...

Unuvorte, la malnova mondo kun siaj ideoj, eraroj kaj anta?ju?oj naskas antipation, kontra?staron kaj varman netrankviligeblan sopiron, faligi senkompate ?iujn idolistajn pre?ejojn, kiujn a? la spirita miopeco a? la malvirta krimeco de l' malnova mondo estis konstruintaj por la idoloj de dubebla valoro...

Kaj mia filo, sinjoro arbaristo, estis membro de ?i tiu pli juna generacio. Li estis unu el tiuj obstinaj, malcedemaj kaj nevenkeblaj pioniroj de l' nova kulturo, kiuj en la kontra?staro kaj la principa batalo kontra? la malrapide elmortanta mondo malnova konsumi?as de l' netrankviligebla malkontenteco kaj trovas en ?i plezuron, kiun e? en la situacio plej brila ne donus al ili la konsento kun la hereda?o de l' malnova mondo."

La doktoro eksilentis.

"La? tio, sinjoro doktoro," ekparolis la arbaristo, "en via filo vi perdis viron tute netakseblan. Sed kio, mi petas, estas la? via opinio la ka?zo de lia memvola morto?"

"Estas malfacile, ?uste neeble diri!" respondis la doktoro levinte la ?ultrojn. "La morto de mia filo estas kaj sendube restos enigmo por ?iam kaj ?ia ka?zo restos mistero. Unue mi konjektis, ke la krizo okazis ?e li sekve de l' priskribita lia moderna malsano kaj ke li finis sian vivon en la atako de l' subita senkonscio. Sed kiam mi venis en Praha'n ka?ze de lia enterigo kaj scii?is kelkajn detalojn pri la lastaj tagoj de lia vivo, tuj mian cerbon trakuris la konjekto, ke - lian morton ka?zis sendube - la virino..."

"La virino?" ekkriis malla?tigite la arbaristo.

"Jes - la amatino..." aldonis la doktoro. "Cetere pri la interrilatoj de mia filo kaj lia amatino mi scias nenion gravan kaj neniun mi demandis iam pri tio.

Mi scias sole, ke ili varme amis unu la alian jam anta? proksimume dek jaroj, ke ili denove kuniris okaze anta? netuta jaro kaj ?us en kelke da pasintaj monatoj vivis kune kvaza? la geedzoj en Praha...

?i tio kompreneble ne faras ilian amrilaton plej bela; sed mi, kiu neniam malhelpis la filon en kio ajn, ?us pro ?i tiu fidela amo lia ne ekdeziris malkovri la dol?an misteron de la filo.

Pri lia amatino mi scias sole, ke ?ia nomo estas Milena13 kaj ke ?i amis lin kun la tuta ardo de sia varma animo... Kaj ?is hodia? mi ne parolis kun Milena e? unu vorton.

En la momento, kiam dispremite mi staris apud la malfermita tombo de la filo en la tombejo de Vol?any14, kaj Milena en la mal?oja ?armo de l' sanktulino alvenis ?anceli?e kaj en la neespritnebla doloro haltis rekte kontra? mi, mi ekrigardis ?in sole unufoje kaj sekrete, por ne malhonori e? per la rigardo ?ian silentan doloron..."

"Via delikateco, sinjoro doktoro, kontra? la esta?o tiel milda," komencis paroli la arbaristo, "estas kompreneble rajtigita. Sed Evelino, kiu sen ka?zoj kaj sen motivoj forlasis sensente sian propran infanon kaj la le?an edzon, kiuj faris al ?i nenion malbonan nek per unu vorto, nek per unu rigardo, tiu ?i furio ?tonkora meritas nenion alian, ol..."

Jen li subite haltis, sed tuj poste en la plej pasia tono aldonis:

"Ah, ne, ne, sinjoro doktoro! Se tiu virino en ?i tiu momento aperus ?i tie - kredu - ke per unu bato de la pugno mi -"

Sed lia kolero denove moderi?is tiel subite, kiel ?i ekflamis.

En tiu ?i momento a?digis sin Ki?jo.

Jam ?e la lastaj vortoj de l' arbaristo li estis malferminta senbrue la pordon de la koridoro kaj haltinta sendecide kaj malkura?e anta? la sojlo. - Nun li ektusis senvole.

Podhradsky, ekvidinte Ki?jon nur nun, akre demandis lin:

"Kio estas, Ki?jo?"

La knaba?o ne respondis, sed vidigante mienon, kvaza? li havus ion gravan por diri kaj ?enus en la ?eesto de l' doktoro.

La arbaristo do levi?is kaj proksimi?is al la pordo.

"Kio okazis?" li demandis kolere.

Ki?jo aliris kaj diris mistere:

"Sinjoro Floriano - ah, Dio, sinjoro patro - tre plendas...! Kaj li petas - ke la sinjoro doktoro - por mallonga momento -"

"?u iu bezonas helpon de kuracisto?" ekparolis la doktoro levi?ante.

La arbaristo mallonge klarigis al li la malfeli?on de Floriano.

"Nu, ni vidos!" diris la doktoro. "Sed anta?e ni devas dedi?i ankora? momenton al la infano..."

Turninte sin post ?i tiuj vortoj li proksimi?is al la infanlito en la malanta?on, serioze esplorante la infanon. Podhradsky farinte signon per la mano, ke Ki?jo foriru, atendis, ?is Ki?jo malaperis. ?telirinte poste al la doktoro kaj haltinte proksimume tri pa?ojn anta? la lito, senparole, sed kun la mieno de la plej maltrankvila scivolo sekvis la konduton de l' kuracisto.

"Kion vi opinias - sinjoro doktoro - nun?" demandis interrompe kaj malla?tigite per la tremanta vo?o la arbaristo.

"Preska? mi timas doni la duonan porcion da medikamento...," respondis la doktoro kun la glacia trankvilo. "La infano estas tute senfortigita - ?i ne tusas ja plu... La ?enerala stato de la malsano estas tiel kriza, ke ?iumomente oni povas atendi la agonion..."

"Agonion?" ek?emis malespere la arbaristo.

"Kura?i?u, sinjoro arbaristo!" diris la doktoro: "Kaj se estas eble, mi petas, montru al mi afable, kie mi povus al la sinjoro adjunkto -"

La arbaristo rapide aliris al la tablo en la anta?o kaj prenis la lampon.

"Kaj se la infano estus atakata de la tuso," diris la doktoro kun la akcento, "sciigu min tuj pri tio!"

La arbaristo jese ekmovis la kapon.

Poste rapide li alpa?is kun la lampo al la pordo de l' koridoro, malfermis ?in kaj per la tremanta vo?o ekkriis en la koridoron:

"Ki?jo! Rapide lumigu la ?tuparon! Sinjoro doktoro!..."

Senparole eniris la kuracisto en la koridoron, el kiu eksonis la malla?tigite rebruanta sono de liaj malproksimi?antaj pa?oj.

* * *

En la momento, kiam la arbaristo, staranta sur la sojlo de l' pordo kondukanta al la koridoro kaj turnita dorse al la ?ambro, volis sin turni kaj reveni en la ?ambron, malfermis iu staturo en malseka nigra vesto la pordon, kondukantan el la korto al la ?ambro.

Forta malvarma trablovo turnis sin en la ?ambro kaj momenton estis a?data la forta pluvego pli klare, ol kiam la pordo estis fermita.

La staturo, englitinte tra la pordo, kiu en ?ia mano knare ekbruis, pene ?in fermis kaj haltis apud ?i senmove, kvaza? konsiderante, ?u anta?eniri a? ne...

La arbaristo eksentinte la glacian trablovon, kiu tuj estingis al li la lampon en la mano, rapide sin turnis kaj brue fermis la pordon.

"Kio okazis? Kial tiu trablovo?" li murmuris, fikse rigardante la mallumon en la ?ambro.

Alirinte singarde en la mallumo ?is la tablo kaj stariginte sur ?in la estingitan lampon, li iris singarde en la mallumo de l' tablo al la forno, kie sur la breto ku?is la alumetoj.

La alumeto en la mano de l' arbaristo ekflamis sole momenton, sed tamen ?e tiu mallonga ekflamo ekvidis Podhradsky malklaran silueton de l' homa staturo apud la pordo.

"Kio estas tio? Iu estas ?i tie?" deglitis al li de l' lipoj kun la modera ekmiro, sed sentime.

Momenton li stre?e a?skultis, sed kiam neniu respondis, li ekkriis:

"Kiu estas ?i tie?"

Sed kiam denove neniu respondis, alpa?is la arbaristo al la tablo, ekbruligis alumeton kaj ne levinte e? la kapon ekbruligis la lampon, starantan sur la tablo.

Nur poste li ekrigardis al la pordo.

Efektive li ekvidis tie starantan staturon kaj mirigite, sed tamen sentime, li cedis unu pa?on.

Samtempe mallevi?is lia dekstra mano al la maldekstra kokso, kvaza? li volus ekkapti la ?asponardon kaj la maldekstran manon li metis por momento super la okulojn, por vidi pli bone. Sed tuj poste denove li elpa?is kaj preninte la revolveron, ku?antan sur la tablo, li tondre ekkriis:

"Kiu estas ?i tie? Kion vi volas?"

Nur nun li ekvidis, ke apud la pordo staras virino de meza kresko, havanta sur la kapo trans?etitan tute malsekan nigran mantelon, en kiu ?i estas tiel envolvita, ke oni vidas sole parton de la viza?o kaj brilantajn nigrabluajn okulojn...

En tiu momento la virino, subite, kvaza? tamen ?i estus fine decidinta, de?etis la mantelon kaj rekti?inte staris kiel statuo kun la kunmetitaj manoj kaj la mieno de l' kortu?anta, muta petego.

Podhradsky, rekoninte ?in, cedis mirigite kaj kun la mieno de l' kolero kaj malamo surde ekkriis:

"Evelino!"

"Jes - Evelino...," malla?te kaj mole diris la virino per la tremanta vo?o.

La arbaristo, al kiu la apero de l' edzino de lia filo tuj klarigis ?iujn supozitajn halucinaciojn de liaj homoj, sed anka? tiujn de l' doktoro, staris momenton senmove en la muta ekmiro, vidigante en la viza?o fortan animan batalon.

Sed la delikata, petanta rigardo de l' virino iom post iom tamen komencis lin senarmigi.

La mieno de l' kolero kaj malamo, kiun vidigis lia viza?o, kiam li rekonis Evelinon, cedis malrapide al la mieno de l' kompato.

"Pardonu, sinjoro patro!..." eksonis post kelka tempo malkura?e kaj timeme la dolore tremanta vo?o de Evelino.

"Pardoni?" rediris duonkompate la arbaristo. "Mi ne scias, kion pardoni..."

"Pardonu!" ?i ripetis ?anceli?e kun la plej kortu?anta akcento de l' peto. "Kie estas - Václav15?"

"Mia filo?" demandis surde la arbaristo.

"Mia -?" aldonis Evelino, sed ne ?i finis, ?ar la arbaristo malafable interrompis ?in:

"Li ne estas ?i tie!"

"Tio estas tute neebla!" kontra?diris Evelino. "Dum tri tagoj kaj preska? tri noktoj mi vagas en la arbaroj ?irka? la ?asdomo, por kuniri kun Václav. Václav la? ?io dum la tri tagoj ne forlasis la ?asdomon, Václav estas ?i tie..."

La arbaristo respondis decide:

"Kaj se e? li estus ?i tie - la? kia rajto ci kura?as transpa?i la sojlon de tiu ?i domo?"

"Pardonu!" ek?emis dolore la edzino de Václav. "Mi alvenas kun la dispremita koro, malfeli?a, pentofaranta Magdaleno, por ke mi sur genuoj petu de Václav pardonon de mia peko..."

"Malfeli?ulino!" ekkriis pasie la arbaristo; sed tuj li aldonis en la dolora tono:

"Kun Václav ci kuniros plu neniam!"

"Pro ?io, kio estis iam kara al vi, mi petas vin," insiste petegis Evelino, "venigu al mi Václav-on!... A? almena? diru al li, ke mi estas ?i tie - ke mi revenas -."

"Mi ne povas."

"?u li estas malsana?"

"Ne estas. Sed la infano - la infano malsanas -"

"Pro la kompato de Dio - mia infano?" ekkriis Evelino malespere kaj ?ia rigardo rondiris sova?e en la ?ambro.

Sed ?ar de la loko, kie ?i ?us staris, ?i ne povis vidi en la malanta?o la infanliton, kiun kovris la paravento kaj la duone disigita pordokurteno, ?i denove tuj rekonscii?is.

"Mi vidis ja ?in anta?hiera? de malproksime kelkajn fojojn. ?i estis sana kaj fre?a..."

"Kaj tamen la infano malsanas," aldonis mal?oje la arbaristo.

Evelino ek?emis dolore:

"Ah, Dio, Dio - do mia anta?sento tamen ne trompis min... Kiam proksimume anta? duonhoro mi ekvidis de la tri krucoj sur la senarba deklivo kale?on alveturantan de l' urbo al la ?asdomo, mi ekpensis tuj, ke en tiel malfrua tempo nokta ?i povas esti sole kale?o de l' kuracisto. Kaj kiam mi rememorigis min, ke Václav dum tri tagoj ne forlasis la ?asdomon, ekregis min terura anta?sento, ke estas li, kiu malsanas. Kaj kiel jam hiera? en la nokto, mi ?teleniris anka? hodia? - anta? momento kun la morta timemo, ke iu hundo perfidos min per la bojado a? alimaniere, en la korton ?is la fenestro por tute konvinki?i, se estos eble. Sed kiam el nenio, kion mi povis sekrete vidi tra la fenestro, mi povis konvinki?i pri la vero, mi kura?is fine -"

Evelino falis sur la genuojn kaj kunmetinte la manojn rigardis kun la mieno de plej kortu?anta muta peto la okulojn de l' arbaristo, kiuj subite ekbrilis de la kolero.

Ekkoleri?inta Podhradsky por momento estis en embarasoj.

La muta peto de l' ?arma pentofarantino, kiel ?ajnis, tamen senarmigis lin.

La mieno de l' pasiemo, kiun vidigis lia brune ru?i?inta viza?o, jam jam transi?is en la mienon de l' eldevigita kompato.

Senvole li cedis rapide, sed tuj poste, ?ajne senka?ze, denove ekflamis lia kolero.

Li elpa?is rapide kaj haltinte senpere apud Evelino, levis la dekstran manon por bati...

"Batu! Batu!" ek?emis Evelino kun la senmezura sindoneco.

La pasii?inta arbaristo, kvaza? embarasite denove cedis, kaj lia levita mano falis.

"Batu - piedbatu min!" singultis Evelino en la plej forta animdoloro. "Faligu min kiel hundon kaj mallongigu tiamaniere miajn terurajn animturmentojn. Sed anta?e diru al mi, kie estas mia edzo?..."

"Plenumi?u cia peto!" respondis subite la arbaristo, preska? kun la malvarma kategorieco. Kaj post la momento akre kaj severe li ordonis:

"Levi?u!"

Poste li trairis la?lar?e la ?ambron, kaj iom pli trankvile komencis la parolon, dirante:

"Se ci estus alveninta, Evelino, anta?hiera? a? hiera? a? almena? hodia? anta?vespere, eble - pro la infano - mi estus pardoninta cin... Sed nun - nun la infano ne bezonas plu la patrinon..."

"Oh!" ?i ek?emis malespere.

"Sed mi ne volas esti pli kruela, ol estis ci mem kontra? mia filo kaj la propra infano!" da?rigis la arbaristo. "Mi ne volas ju?i cin sen la esploro. Mi volas doni al ci okazon, por senkulpigi cin."

Evelino, penante esti pli trankvila, diris malla?te, duone por si:

"Evelino mensogis neniam..."

"Estas vere!" respondis la arbaristo, kiu tamen eka?dis la vortojn. "?is nun oni ne kaptis ?in mensoganta. Sed tiun ?i fojon la sincera konfeso estos tamen malfacila al ?i... Parolu!"

Evelino pene ?anceliris al la se?o kaj falinte sur ?in, kovris la viza?on per la amba? manoj.

"A?du, Evelino," ekparolis li post kelke da sekundoj pli paci?eme. "?iu, kiu nun vidus cin tiel dispremita, apena? rezistus kompaton. Sed mi estas kaj restos koncerne cin la severa kaj justa ju?anto."

"Mi ne scias - mankas al mi la vortoj...," komencis Evelino reveme. "Sed se mi devas la ?efan ka?zon de mia foriro almena? montri, do mi ne trovas alian vorton, ol - dankemon..."

"Dankemon?" rediris surprizite la arbaristo. "Jes, patro - dankemon, a? se vi volas, subitan ekflamon de l' stranga, nekomprenebla, neesplorebla kaj samtempe nerezistebla sento, kiu ekregis mian tutan esta?on kaj kiu ne estis malsimila al la sento de l' dankemo..."

"Ci parolas enigmojn!" intermetis la arbaristo, ne povante rezisti ian malklaran impreson.

"Dankemon, senfinan dankemon al la homo, al kiu mi ?uldas mian spiritan regeneracion," da?rigis Evelino; "al la homo, kiun mi anta?e amis pasie kaj kies memoro estos ?iam sankta al mi; al la homo kun la sendifekta karaktero, malofta talento kaj profunda sento, kiu faris el mi tion, kio mi ?us estas: virinon kun la senanta?ju?a a?topsio pri la mondo, virinon, kiun vi, patro, anta?e amis tiel arde."

"?esu!" intermetis la arbaristo severe. "?u ci volas fari la?dindan virton el la plej peka faro, kiun oni povas pensi pri la edzino kaj patrino?"

"Ne, patro! Sed diru mem - ?u vi trovis ?e mi dum tiu tuta tempo, dum kiu mi vivis kun vi sub unu tegmento, almena? unu solan eraron, pro kiu vi povus min almena? nur patre admoni?

?u mi ne estis sincera kaj varme amanta edzino de via filo?

?u mi ne estis afabla kaj bona patrino de mia infano?

?u mi ne estis, patro, tiu bofilino, al kiu anta?e vi mem konfesis multajn fojojn, ke ?i kreis paradizon el via malgaja solejo kaj mal?oja hejmo?"

"Estas vere; mi ne povas kontra?stari ciajn vortojn!" jesis la arbaristo iom surprizite. "Sed tamen ci perfidis senhonte edzon kaj cian infanon."

"Ne, patro! Mi ne perfidis ilin! Via filo sciis pri la senmezura ofero, kiun mi faris pro dankemo..."

"Ne, ne, tio ne estas ebla!"

"Kaj tamen estas tiel!" da?rigis Evelino. "Via filo ne estis kaj ne estas viro anta?ju?a. Nia reciproka interrilato estis tiel pura, tiel natura, ke inter ni ne estis e? la ombro de l' mensogo kaj malsincereco. Kaj kiel mi konis vian filon kaj lian pasinta?on, tiel anka? li konis la mian kaj min mem ?is la plej sekretaj anguloj de l' animo.

Kaj pro tio li sole povas kaj scias taksi senanta?ju?e la faron, kiu la? la ju?o de l' mondo estas nepardonebla peko; sed la? lia propra ju?o ?i ne estas kaj ne povas esti io alia, ol la tute natura kaj pro tio la necesa sekvo de mia esta?o kaj ?ia pasinta?o - a?, se li tamen malgra? tio volus ju?i la? la ekzemplo de l' mondo, sole la negrava eraro."

"Kredu," rimarkigis malice la arbaristo, kiam Evelino eksilentis por momento, "ke la pli bonan senkulpigon de l' peko e? la diablo ne scius elpensi!"

"Kaj tamen, patro, ?io estas tiel simpla kaj natura!" da?rigis Evelino. "Certe vi memoras ja ankora?, ke mi rakontis anka? al vi sentrompe vere kaj sincere mian pasinta?on. Mi estis, kiel vi scias, filino de tiel nomata pli altranga familio oficista, ricevinta la kutiman tradician edukon. En la deksesa jaro estis al mi la tasko de l' homo kaj sekve anka? tiu de l' edzino kaj patrino la plej sekreta mistero - ?is subite, tute okaze, mi renkontis junan homon... Kaj en mia animo komencis tagi?i..."

"Mi scias, mi scias!" jesis la arbaristo.

"Vi scias, patro, ke unuavide li ?ajnis studento kiel cent aliaj, sed lia karaktero estis tiel neripro?inda, lia koro tiel pura kaj lia spirito tiel milde pripensema - unuvorte, li estis viro, kiun mi amis kun la tuta ardo de mia animo kaj kiu ripetis anka? mian amon...

Kaj ?ion ?i sciis kaj scias, patro, anka? via filo.

Kiam mi konati?is kun li, mi konfesis al li tute sincere mian pasinta?on. Mi diris al li anka?, ke nin disigis la situacio sociala.

Kaj kiam poste via filo, kiun mi arde ekamis, proponis al mi la manon, mi ne ka?is anta? li la eblan krizon: nome, se la objekto de mia unua amo, kvankam post la jaroj, aperus denove anta? mi, ke sendube malfacile mi rezistus la ekflamon de la plej forta, plej varma sento, a? la ekflamon de l' peka pasio -"

"Kaj kiam fine tio okazis," intermetis denove pli ripro?e kaj pasie la arbaristo, "ci neniigis ciajn sanktajn devojn de l' edzino kaj patrino kaj forkuris kun la amata?o! En la brakoj de l' amato ci plenmezure trinkis la pokalon da peka volupto -"

"Ne, patro, ne!" kontra?staris Evelino. "Mi ne disi?is kun via solejo kaj kun vi ?iuj sensente, sed post la kruela, senmezura batalo inter du devoj: inter la simpla devo de l' edzino kaj patrino kaj la mistere nerezistebla devo ne fari?i maldanka al la viro iam tiel freneze amata kaj nun tiel senmezure malfeli?a..."

"En la pasinta a?tuno, dum la lastaj ?asoj," konfesis plie sincere Evelino, "li estis inter la invititoj. Unuan fojon kaj denove okaze mi renkontis lin sola apud tri krucoj sur la senarba deklivo kaj mi konfesas, ke tiu ?i unua renkonto naskis en mi multe pli malfortan eksciton de l' sento, ol mi timis.

Sed post la inter?an?o de kelkaj vortoj ekregis min febra maltrankvilo. En mia iama amato mi rekonis viron ?ajne tute sanan korpe, sed malsanan anime.

La iam plej malcedema, plej batalema spirito, kiu ne timis provojn, solvi problemojn plej enigmajn, vidigis turmentan, senfortigan premitecon kaj beda?rindan lacecon.

Anstata? homo, iam sopiranta la lumon plej brilan, la veron plej senanta?ju?an, staris anta? mi homo vundita en la interno de l' animo, homo, kies tuta esta?o estis rompita, unu el tiuj beda?rindaj, en la konvulsioj de l' prudento kaj sento, dolore kurbi?antaj animoj, kiuj en la labirinto de l' enigmoj trovas nenian elirejon, kiuj trovas savon en nenio, ol en la eterna trankvilo, kiun donas al ili sole - la tombo...

Kaj kiam mi rememorigis min, kiel malofta kaj promesplena talento de tiu beda?rinda viro estis jam preska? tute neniigita de la malfavoro de l' cirkonstancoj; kiam mi rememorigis min, kion mi ?uldas al tiu homo kaj kiam mi ekkonis, ke li ankora? nun amas min kiel min amis anta?e, tiam elsaltis el la ?aoso de l' sentoj, kiuj ekregis min, la sento de l' senmezura kompato...

Kaj pli frue, ol mi atendis, trakuris mian animon la nerezistebla penso: ke estas mia devo, provi, se estos eble, la animan resanigon de l' homo, tiel talenta kaj samtempe tiel beda?rinda...

Tiel kaj neniel alie, patro," finis Evelino sian konfeson, "okazis -"

"Ke ci forkuris el la hejmo," intermetis moke la arbaristo, "kaj provis... Kaj cia provo," li aldonis en la tono pli moka, "sendube sukcesis - ?u ne vere?"

Evelino turnis mal?oje la kapon.

"Kaj ?u ci volas per ?i tiu nekredebla fablo sankcii cian teruran kulpon kiel la plej puran virton?" da?rigis la arbaristo, kiu la lastajn vortojn a?skultis ?ajne trankvile kun la krucitaj manoj.

"Vi agas maljuste kontra? mi, patro, se vi konjektas, ke mi volas kiel ajn senkulpigi mian faron," senkulpigis sin Evelino per la tono kaj la motivoj ?iam pli konvinkaj. "Mi scias kaj konfesas, ke en la nerezistebla atako de l' sento de l' dankemo kaj la unua amo subite denove ekflaminta mi pekis kontra? miaj devoj de l' edzino kaj patrino.

Sed krom la devoj, kiuj devenas de la firmaj rilatoj socialaj, ni virinoj havas ankora? naturajn devojn de l' spirito kaj la koro, kiujn rezisti estas tiel malfacile ofte anka? neeble, kiel batali kontra? la ne?an?eblaj le?oj de l' naturo.

Estas vere - ke ekzistas anka? virinoj, kiuj rezistis en la plej delogaj situacioj, kion unuj nomas virto, la aliaj heroeco. Sed ili ne estas pravaj.

La devoj de l' spirito kaj la koro estis ?e la edzinoj kaj patrinoj, kiuj sukcesis tion fari, jam de longe dispremitaj de la devoj konveniencaj16. Ilia iama amo estis jam longe estingi?inta, a? ?ian lokon estis okupinta - la malamo. Tiuj do povas facile rezisti...

Sed ?e mi, patro, estis tute male. Mi amis la viron de mia unua amo kaj anka? estante edzino de via filo amas lin kun la tuta ardo de mia koro -"

"Kaj pro tio ci oferis," intermetis moke la arbaristo, "la le?an edzon kaj cian propran infanon, por ke ci povu trankviligi cian voluptemon -?"

"Ah, patro, patro - ne ?iru mian dispremitan koron per la moka ironio de sensenteco!" petegis Evelino ?iam pli pasie. "La senmezura doloro, kiu mordas mian koron kaj ne ?esos ?in mordi ?is la fino de la vivo, estas pli ol la plej kruela puno pro tio, ke mi ne rezistis la plej fortan kaj la plej nerezisteblan devon, kiu ordonis al mi, ke mi oferu min... Mi faris tiun oferon esperante, ke mi savos tiun viron de la pereo, kaj dume -"

"Kiam la amata?o forpu?is kaj for?etis cin," intermetis la arbaristo kun la malla?tigata moka rido, "ci alvenas, por denove ruze en?teli?i en la koron de l' trompita, perfidita edzo -"

"Ne, ne, patro!" defendis sin Evelino ?iom pli pasie kaj tamen kun la kortu?anta konvinko. "Mi alvenas, por fari sinceran konfeson al mia edzo, por peti sur la genuoj pardonon de mia granda peko kaj anka? permeson, ke mi povu denove fari?i patrino de lia kaj mia ido... Kaj kredu, patro, se anstata? vi a?skultus min via filo Václav -"

"Václav ne povas cin pardoni!" respondis serioze la arbaristo kaj kun la dolora ekscito li aldonis: "Václav estas - mortinta!"

"Mortinta?" ripetis Evelino apatie, kvaza? ?i ne komprenus la sencon de l' vorto.

"Kaj ?u ci e? ne ektremos?" ekparolis Podhradsky severe.

"Mia Václav - vi diras, patro - mia Václav, estas - mortinta?" demandis Evelino ne kredante kaj tamen kvaza? ?i estus jam almena? duone kompreninta.

"En la tombejo de Doubrava17 ci trovos lian tombon..." eksonis la respondo en la tono eliranta kvaza? el la tombo.

"Oh," ek?emis Evelino malespere kaj levi?inte ?i rigardis ?irka?e, kvaza? anta?sentante teruran katastrofon.

"Pro la kompato de Dio - patro!" ?i ekriis en la plej forta atako de l' doloro, starante rekti?inte kaj senmove kvaza? rigida.

"Jes, ?i tie per la kuglo de tiu ?i revolvero li traboris al si la kapon," finis la arbaristo per la simplaj vortoj la priskribon de l' terura katastrofo. "Kaj lia sango ?is nun ne estas forigita de la tablo... Rigardu!"

"Li estas mortinta!" ekriis Evelino per la vo?o tiel sova?a, ke anka? la arbaristo eksentis froston.

?ia viza?o vidigis senmezuran malesperon. ?i falis kvaza? senfortigita sur la se?on, sed post la momento ?i denove levi?is kaj kun la forta, sed dolora pasiemo demandis:

"Kaj la infano? Kie estas mia infano?"

La arbaristo ?anceli?is ankora? momenton rekte respondi, sed kiam la mieno de Evelino vidigis la doloron plej grandan, li montris per la mano la malanta?on kaj surde aldonis:

"?i mortas."

Kun terura ekkrio ?i levi?is kiel morte vundita leonino kaj volis kuri en la malanta?on.

"Halt'! Nek unu pa?on!" tondre ekkriis brutale la arbaristo, barinte al ?i la vojon.

"Kompaton! Kompaton!" ?i petegis kun la plenda malespero etendante la manojn. "Pro ?io, kio estis al vi, patro, iam plej kara...," ?i balbutis kaj volis denove kuri en la malanta?on.

Sed la arbaristo brutale forpu?is ?in kaj preninte la revolveron de la tablo apud la fenestro direktis ?in al Evelino.

"Nek unu pa?on," li tondre ekriis kun la plej maldelikata brutaleco, "se ci ne volas, ke anka? mi faru mortigon..."

En muta malespero ?i ?anceliris returne. "Por ci la infano estas - mortinta!" li aldonis surde mallevinte la manon kun la revolvero.

En tiu momento en la koridoro eksonis bruo de personoj, malsuprenirantaj la ?tuparon kaj malla?tigataj vo?oj.

Post la pordo eksonis la vo?o de Ki?jo:

"?i tien, sinjoro doktoro - mi petas... ?i tien - dekstren!"

"Ah, la doktoro revenas!" ekparolis la arbaristo kaj rapide turnis sin al Evelino.

"Alvenas fremda homo," li diris kun la akcento sur la vorto ?fremda? kaj kun la patosa imperativo aldonis:

"Kaj tial - silentu!... ?u ci komprenas?"

Podhradsky volis iri renkonte al la revenanta doktoro, sed apena? li faris unu pa?on, malfermi?is la pordo kaj Ki?jo, enlasinte la doktoron, portantan sian mankonfreton, en la ?ambron, senparole fermis denove la pordon.

Nur nun ekiris anka? Podhradsky.

La kuracisto, ne rigardinte ?irka?e, metis la kofreton sur la lokon, kie ?i anta?e staris kaj tuj raportis:

"La vundo de l' sinjoro adjunkto ne estas dan?era. Sole malgranda degrato de la ha?to, sed tamen sufi?e dolora..."

Sed kiam fine li ekrigardis la arbariston, li ne povis nerimarki lian nenormalan staton.

"Kio estas, sinjoro arbaristo?" li demandis kun modera nuanco de l' zorgemo ekrigardinte al la malanta?o.

"?u nia malgranda paciento -?"

Kaj kiam li faris unu pa?on al la malanta?o, li ekvidis la virinon post la arbaristo.

"Pardonu, sinjoro arbaristo!" li diris senkulpigante sin. "Ni ne estas solaj... Vi havas ja viziton..."

"Jes, viziton -," ripetis la arbaristo kvaza? en embarasoj.

En tiu momento Evelino mallevis la manojn, per kiuj ?i estis kovrinta la viza?on.

"Milena!"18 ekkriis malla?tigite la kuracisto kaj rapide aliris al ?i.

"?u vi konas Evelinon?" demandis mirigite la arbaristo.

"Evelinon? Ne!" respondis la doktoro. "?i estas Milena de mia filo..."

"De via filo?" ripetis la arbaristo estante treege surprizita kaj ne povante ekregi sin li turnis sin kun pasia severeco al Evelino:

"Malfeli?ulino! ?u ci ka?zis anka? la morton de filo de la doktoro? Parolu!"

Evelino, levi?inte kun la stre?o de ?iuj siaj fortoj, per la malklara kaj tamen tremanta vo?o respondis unue al la doktoro:

"Mia nomo ne estas Milena, sinjoro doktoro, sed Evelino... Sole via filo min nomis Milena..."

"Jes, jes!" konsentis la doktoro.

"Kaj mi," aldonis Evelino kun la malkura?a senespero, "ne ka?zis - la morton de via filo -"

"Mi scias, mi scias -" diris la doktoro. "Kaj - mi scias anka?, kion vi faris por li... Kaj pro tio," li aldonis kun la kortu?anta dankemo, "akceptu por la senekzempla ofero, kiun vi faris por li en la lastaj tagoj de lia vivo, almena? nun, kiam ni neatendite renkontas unu la alian, mian plej sinceran dankon!..."

Poste li premis ?ian manon.

Podhradsky kolere rigardis tiun neanta?viditan scenon. Kiam la doktoro finis la parolon kaj premis la manon de Evelino, la arbaristo ekregante sin cedis unu pa?on.

La kuracisto turnis sin al li.

"La severa mo?to - la morto - sinjoro arbaristo," li diris kun la akcento de l' kortu?anta peto, "pacigas anka? la malamikojn nepacigeblajn. Kaj tial mi esperas, ke anka? vi, en tiu ?i fatala momento jam pro la infano -"

"Neniam!" tondre ekkriis obstine la arbaristo ne atendinte, ?is la kuracisto finos la parolon. "La infano estas kaj restos por ?i mortinta..."

Evelino ek?emis malespere kaj dispremite falis denove sur la se?on.

En tiu ?i momento la infano sur la lito en la malanta?o konvulsie ektusis.

"Ah, la paciento!" rememorigis sin la kuracisto pri sia devo kaj rapidis en la malanta?on.

Samtempe levi?is anka? Evelino kaj elpa?is post la kuracisto.

"Halt'! Nek unu pa?on!" tondre ekkriis la arbaristo kaj en la atako de plej forta kolero per la pugno faligis ?in teren.

Evelino falis, kaj la arbaristo rapidis en la malanta?on, kie la doktoro starante apud la infanlito rigardis esplore la infanon.

"?u eble mi povus, sinjoro doktoro?" demandis la arbaristo kun la servemo de frenezulo:

"Ne, ne!" respondis la kuracisto kun la imperativa kategorieco. "Tio ne estas por laikoj! Vi faros pli bone," li aldonis malla?tigite, "se vi kunigos la pordokurtenojn, por ke la patrino ne vidu la lastan teruran batalon..."

"La teruran batalon?... Do tamen la lastan batalon!" trakuris la animon de l' arbaristo, kiam li mekanike plenumis la ordonon de l' kuracisto.

Poste li staris momenton kvaza? subite dispremita post la kunigitaj pordokurtenoj, poste li rapide sin turnis kaj ?anceli?e trairinte la ?ambron la?lar?e li haltis anta? Evelino, kiu dume levi?is de la tero kaj senatente rigardis, kio okazas anta? ?i.

Dum kelke da minutoj neniu ekparolis.

La turmenta silento estis interrompata sole de plenda bruo de l' ventego el ekstere, kie la uragano jam videble laci?is, kaj de sufoke konvulsia tusado de l' infano el la malanta?o post la pordokurtenoj.

Evelino, starante en la muta malespero anta? la arbaristo, havis atenton por nenio ?irka? si.

Subite ?i denove rekonscii?is.

Kunmetinte la manojn ?i ek?emis:

"Pro la kompato de Dio, patro, lasu min iri al la infano!"

"Neniam!" respondis la arbaristo surde, sed kun la kategoria severeco.

"Kompaton - kompaton!" balbutis malespere Evelino post mallonga pa?zo.

En tiu momento la doktoro disigis la pordokurtenojn kaj eliris.

Podhradsky alproksimi?is rapide kaj kun la timema avideco demandis:

"La infano?!"

"La lasta medikamento efikis!" raportis malla?tigite la kuracisto. "La forta, intence ka?zita atako de konvulsia tuso liberigis la tra?eon de la sufokanta muko kaj la spiro estas libera... La infano pasigis feli?e la krizon kaj nun estas la espero - ."

"Vi do opinias, sinjoro doktoro -?" demandis la arbaristo nekredante ankora?.

"Ke mi esperas la resani?on!" intermetis la kuracisto. "Mia tasko estas finita; sed nun, sinjoro arbaristo, la plua zorgo pri la infano apartenu al la patrino..."

"Al la patrino?" rediris surde la arbaristo konsiderante, sed tuj poste li aldonis kategorie:

"Ne, ne - neniam!"

"?i ne estas mortinta! ?i resani?as!" ek?ojegis Evelino en la subita ?oji?o.

"Mami - mami!" ekkriis sible la infano en la lito kvaza? ?i estus rekoninta la vo?on de l' patrino kaj post la momento, kiam neniu respondis, ?i vokis plue:

"Av?jo! Mi a?dis mami..."

"?u vi a?das? La infano vokas la patrinon!" turnis sin la kuracisto al la arbaristo.

"Kie estas mia mami?" vokis denove la infano en la lito. "Av?jo, av?jo! Venigu al mi mami!"

Evelino, kiu momenton staris rekti?inte kaj senmove, kvaza? ?i ne komprenus, kio okazas, falis denove sur la genuojn kaj kunmetinte la manojn por ia muta peto fiksis la rigardon nebuligitan de la larmoj sur la arbariston.

Sed anka? nun la arbaristo restis nedecidigebla.

La kuracisto provis ankora? unufoje rompi lian obstinon. "Pardonu," li diris, "almena? pro la memoro de l' malfeli?a viro, kiu certe mem pardonus en tiel kriza momento - pardonu pro la memoro de via filo!..."

"De mia filo?" ripetis la arbaristo subite per la kortu?anta mola vo?o kaj post la momenta animbatalo kovrinte al si la viza?on per la mano, li aldonis kun la eldevigita paci?emo:

"Mi pardonas!"

Evelino salte levi?is kaj kun la ?ojega ekkrio kuris en la malanta?on... Apud la infanlito ?i falis, sed tuj denove levi?is kaj kun la mieno de senmezura feli?o klini?is super la lito...

La doktoro, kiu kun la kompata intereso rigardis tiun scenon, turnis sin al la arbaristo:

"Tian neanta?viditan ?an?on, kredu, mi mem ne atendis... Sed la perfekta feli?o, kiun alportis iam al vi tiu ?i virino, revenos neniam plu al vi en la ?asdomon..."

"Jes, ?i ne revenos!" rimarkigis maldol?e la arbaristo, mallevinte la manon de l' viza?o...

"Sed kredu," aldonis la doktoro, "ke tiu ?i pentofaranta Magdaleno fari?os tia patrino al la infano, kia ?i anta?e la? sia karaktero neniam fari?us sen la terura kulpo, je kiu ?i pentofaras -"

* * *

Piednotoj

[En la libro mem, la piednotoj trovi?as plejparte ?e la piedoj de la koncernaj pa?oj.

Por ne interrompi la fluon de la rakonto en tiu ?i unupa?a versio preparita por Projekto Gutenberg,

la piednotoj estas kolektitaj ?i tie, ?e la fino de la unu (longa!) pa?o.]

1Kvartalo de Praha.

2Germane Partitur, angle partition, france partiton, itale spartito.

3Parko de Wien.

4Montetoj apud Praha. (Rimarko de l' tradukinto).

5En slavaj landoj la mona?inoj estas nomataj ?fratinoj?. (Rim. de trad.)

6?umava (legu ?umava) = montaro en suda Bohemujo.

7"Mami" a? "mama" nomas la slavaj infanoj la patrinon. (Rim. de l' trad.)

8Bohema proverbo. (Rim. de l' trad.)

9Diminutivo de "Kiliano". (Rim. de l' trad.)

10?e kelkaj gentoj slavaj la mastro estas nomata "sinjoro patro". (Rim. de l' trad.)

11Diminutivo de Emanuelo. (Rim. de l' trad.)

12Legu Podhracki, kun la akcento sur la unua silabo. (Rim. de l' trad.)

13Milena estas slava nomo (Rim. de l' trad.)

14Vol?any (legu Vol?ani) = anta?urbo de Praha. (Rim. de l' trad.)

15Václav estas slava nomo; legu Vaclav, kun la akcento sur la unua silabo. (Rim. de l' trad.)

16Konvenienco = slu?nost, Konvenienz, convénience, convenance, convenienza.

17Nomo de proksima vila?o. (Rim. de l' trad.)

18Milena estas slava baptnomo virina. (Rim. de l' trad.)