Rakontoj

Silenta somera vespero...

Sufoka, sed bonodora aero penetras tra malfermitaj fenestroj en tereta?an ?ambron, en kiu apud la fortepiano sidas pli ol tridekjara viro de malgranda, pli multe ?velinta, ol korpulenta talio.

Dum du tagoj kaj du noktoj li ne estas elirinta el sia labor?ambro. La? sia kutimo li estas laborinta kun stre?o de ?iuj siaj fortoj.

Vane klopodis la dommastro ellogi lin sub la liberan ?ielon en la fre?an, sanigan aeron en la ombroplenan ?ardenon, ku?antan la?longe la vinberejo Bertramka anta? la fortika?pordego de Oujezd en la silenta valeto inter la okcidenta deklivo de l' alta?o Mrázovka kaj la orienta deklivo de l' monteto super la tombejo de Malá Stranal.

Tiam - en la anta?lasta dekjaro de la dekoka jarcento - tiuj lokoj estis romantike dezertaj. Sur la Mrázovka, nun parte kovrita de l' amfiteatre dismetitaj dometoj de laboristoj, vasti?is tiam kampoj; sur ?ia norda deklivo estis vinberejo, brikfarejo kaj kelke da barakoj, konataj jam de longe sub la nomo ?Poslovina?.

La orienta deklivo kaj la malsupro de l' alta?o super la tombejo estis tute kovritaj de l' arboj kaj arbetoj, parte fruktaj, parte arbaraj. ?i tie estis pli ombre, pli bonodore, pli romantike ol nun; unuvorte la vinberejo Bertramka kaj la ?ardeno, vasti?anta parte en la valeto sur la malsupro de l' alta?o, parte sur la alta?o mem ?is ?ia supro, estis ?arma angulo, en kiu flanke de l' ekscitanta bruo kaj mu?o grandurbaj oni povis en kvieta izoleco trankvile vivi, revi kaj post turmentoj kaj laciga laboro ripozi...

Sed la viro, kiun la tiama posedanto de l' Bertramka estis invitinta, por ke li ripozu en la ?arma angulo, ne konis ripozon.

Lia spirito e? tie ?i, kie ?ajne estis nenia impulso al la spirita laboro, febre laboris; li laboris ja kun stre?ado de ?iuj fortoj ?is la tuta senforti?o.

Li klopodis pri la afero treege grava, pri finigo de l' nova opero, kiun li ?us kun granda entuziasmo komencis komponi. La genia spirito havis komprenon por nenio, sole por melodioj de siaj herooj - ?io cetera - e? la plej kara amuzo, ludo sur bilardo, cedis tute en malproksimon...

Kaj dum du tagoj kaj du noktoj li ne movi?is el sia labor?ambro.

La dommastro kaj la amikoj de la gasto, kiuj venis viziti la eminentan gaston, trovis la pordon de l' ?ambro fermita kaj ne kura?is interrompi la komponiston...

Sed la neatingeblaj geniuloj estas tamen anka? malfortaj homoj. Ilia organismo estas venkata de samaj influoj kiel tiu de l' homoj tute ordinaraj - ili anka? malsani?as kaj laci?as, en ilia vivo anka? okazas momentoj de l' tuta laceco, animpremiteco kaj senespero.

Kaj simile anka? Mozart, kiam lo?ante vizite ?e sia amiko en Bertramka, verkis sian genian operon ?Don Juan?.

Lia senekzempla, senfortiganta laboreco estis jam multafoje avertita de l' modera laceco en la kreado; sed tio okazis neniam tiel ekstreme kiel tiun ?i fojon, kiam anta?e sen?ese fre?a, neel?erpebla fonto de l' fantazio ?ajnis kvaza? subite el?erpita, dezerta, senfrukta...

Mozart estis morte mal?oja. Lia spirito ?ajnis vagi en la nebuloj, la koron plenigis neesprimebla premiteco.

Kiel volonte ankora? nun li laborus plue! Sed ?io kuni?adis en ?aoson. ?iuj, iam tiel libere kaj vigle el la animo fluantaj melodioj kuni?adis en malprecizan, malklaran ?aoson - en tutan disonancon...

Vane li klopodis a?digi el la fortepiano sonojn interligitajn, harmoniajn; liaj fingroj zigzage kuradis sur la klavoj a?digante sole izolitajn tonojn - ne interligitajn...

Kaj longe, longe li sidis poste kvaza? rigidi?inta kun mallevita kapo al la brusto.

Subite eksonis de malproksime unuaj akordoj de l' kanto de najtingalo... Nenio plu ol kelke da tonoj - poste denove silento.

Mozart levis la kapon kaj ekrigardis tra la malfermita fenestro en la ombroplenan ?ardenon.

La suno ?us subiris; sanga, sed jam pali?anta sunradiaro superver?adis per magia lumo la arbojn kaj arbetojn, herbejojn kaj vojetojn, kurbi?antajn supren sur la kruta deklivo...

?irka?e regis profunda silento. Mozart, kiu post la unuaj tonoj de l' kanto najtingala momenton a?skultis, malrapide stari?is kaj alproksimi?inte al la malfermita fenestro, rigardis senpense en la ru?etan malplenon.

Poste li turnis sin malrapide - senpense malfermis la pordon, senpense malsupreniris en la ?ardenon kaj iris malrapide unue sur la vojetoj sur?utitaj de la flava sablo, poste sur la vojetoj ?iam malpli ireblaj kaj ?iam pli tordolinie irantaj supren...

Kiu renkontus lin, tiu nepre devus pensi, ke li vidas vivantan kadavron, havanta atenton por nenio ?irka? si.

Malrapide, ?anceli?ante, kun la mallevitaj okuloj al la tero, li iris sur la neireblaj vojetoj ?iam pli supren, ?is li atingis preska? la supron de l' alta?o, de kiu vidi?is belega panoramo de unu parto de Praha.

?i tie li haltis, nevole levis la kapon kaj ekrigardis la ?arman pentra?on de Praha dronanta en la ru?eta, sed ?iam pli pali?anta lumo.

Dum kelke da momentoj li rigardis senpense la pentra?on.

Sed subite lian animon trakuris penso malvarma kaj akrega kiel ?talo - penso neniiganta...

En tiu animpremiteco kaj laceco li ekpensis, ke ?Don Juan?, kiun li ?us komponis, estas destinita por la prezentado en Praha - en la ?armori?a, antikva kaj glorplena urbo plena de spertaj muzikaj specialistoj - en la urbo, kiu en la pali?antaj rebriloj de l' subirinta suno ?us ensor?is lin...

Kaj unuafoje en lia vivo trakuris lian animon la penso, ke li kura?as ion neatingeblan, volante sian plej novan verkon, dum kies efektivigado ?iuj liaj spiritaj fortoj preska? tute laci?is, prezenti por la priju?o anta? ?io al Praha. ?ajnis al li - kaj tio okazas ofte al ?iu juste kreanta geniulo - ke lia verko estas malforta, nesufi?e arta fu?verko - ke ?ia kreinto ne kompreninte la muzikan spiriton de l' ?e?a popolo ne povas kaj ne devas prezenti sian verkon al la specialistoj kun tiel perfekta arta gusto, pro kiu la tiamaj Praha'anoj estis tutmonde konataj...

Kaj li sentis sin premita, neeldireble premita kaj mal?oja.

De l' anta?a spirita penado la malfortigita rigardo vagis sencele de loko al loko, liaj piedoj komencis tremi kaj li devis sidi?i en la herbon.

Apoginte la kapon per la manplato, li sidis longe en turmenta, dolora enprofundi?o... En lia kapo kruci?is miloj da pensaj fulmoj kaj la senespero enigis siajn akrajn ungegojn en lian animon...

Dume jam krepuski?is; ?irka?e regis profunda silento.

Subite el malluma densa?o de l' malsupra parto de l' ?ardeno profunde sub Mozart eksonis kanto de l' najtingalo.

Mozart levinte la kapon a?skultis.

Sed la sor?plena kanto de la plej glora plumoportanto dolore kaj turmente influis lian ekscititan animon. ?ajnis al li, ke ?i grimacas la malfortajn klopodojn homajn, la kura?ajn klopodojn de ?iuj, kiuj kura?as deziri pli multe, ol kion sopiras kaj penas la homa mezeco...

Sed, kio ?i estas?

Krom la kanto de l' najtingalo subite eksonis tra la vespera silento aliaj tonoj... Ili eksonis de l' alia flanko - de la plej alta supro de l' alta?o post Mozart...

Mozart a?skultas dum kelke da momentoj. La kanto de l' najtingalo iras de malsupre - la tonoj de l' homa vo?o de supre...

Unue la tonoj de l' amba? kuni?as - momenton sonas kanto de l' najtingalo, poste nur la puraj, klaraj tonoj homaj - ar?enta, dol?a vo?o knabina...

Mozart salte levi?inte rigardas ?irka? si. Sur la plej alta supro li vidas malklaran silueton de l' knabina staturo kaj la? la konturoj li rekonas simplan knabinon vila?an, iranta sur la supro kaj - kantanta -...

Li a?skultas pli atente.

La knabino kantas kortu?antan, impresplenan kanton popolan... La sonoj de l' ar?enta vo?o ondi?as tra la silenta aero kiel seriozaj demonetoj disportantaj kortu?on, doloron kaj mal?ojon en la homajn korojn...

La najtingalo malsupre kantas ?iam pli pasie. Periode superas ?ian kanton la kanto knabina; kelkaj tonoj de ?ia vo?o eksonas ?ojege - sed tiu kanto ne logas plu la atenton de Mozart...

Li vidas sole malklaran, ?iam pli malproksimi?antan silueton de l' nekonata knabino. Li a?das sole ?ian vo?on, sole la sor?oplenajn tonojn de simpla sed tamen tiel poezia kanto popola...

Subite ?an?i?is la kortu?anta, dol?e elegia tono de l' kanto en tonon petolan kaj la sonoj de l' ar?enta sonoranta vo?o tremetas en silenta aero vespera kiel petolemaj demonetoj disportantaj tra la mondo bravan gajecon en la homajn korojn...

Mozart staras kvaza? en son?o.

En lia animo komencas tagi?i - la kanto knabina efikas kvaza? sor?o...

Silueto de l' knabino malproksimi?as pli kaj pli, ?ia kanto malaperas, ?is fine mortas...

Mozart staras ankora? sur la sama loko senmove kiel statuo. Sed en lia animo estas lume - la animpremiteco, la senespero estas tute forpelitaj.

Anta? lia spirita rigardo vidi?as klara, ?ojiga perspektivo; ?ar kie simplaj knabinoj kantas tiajn kantojn, kian li ?us a?dis, tie oni devas havi komprenon por natura muziko, pri kiu li ?iam revas - tie estas neeble, ke lia verko -

Li ne finis la penson.

Refre?igita kiel neniam anta?e li malsupreniris la alta?on kaj pasiginte gajan vesperon en la rondo de l' amikoj, la duan tagon matene li denove da?rigis sian laboron...

La sufoka laceco estis pasinta. Fre?a, kiel en tagoj de la plej flua kaj libera kreado, laboris nun Mozart kun la konfido je siaj fortoj, ?is li finis ?Don Juanon?, la verkon - senmortan...